De kalebas – wereldwijd populair– stak zelf de oceaan over

De kalebas is de enige plant die overal ter wereld al duizenden jaren wordt geteeld, als het maar warm genoeg is. Het raadsel was altijd: hoe kon de kalebas (Lagenaria siceraria), die ooit in Afrika ontstond, zich al zo vroeg over de hele wereld verspreiden? Vooral de overtocht naar Amerika was een mysterie.

Door DNA-onderzoek is nu vastgesteld: niet mensen namen hem mee, maar de kalebas dobberde zelf de Atlantische Oceaan over. Want Amerikaanse kalebassen blijken nauw verwant met Afrikaanse, niet met Aziatische. Een Aziatische herkomst was een bewijs geweest voor menselijk initiatief: de eerste bewoners van Amerika kwamen uit Oost-Azië. Het onderzoek staat deze week in de Proceedings of the National Academy of Sciences (Early Edition online).

De kalebas wordt al 11.000 jaar gekweekt in Oost-Azië. Het is daarmee een van de eerste landbouwgewassen. In Amerika wordt hij al 10.000 jaar gekweekt en nog altijd populair. Als veldfles in Mexico, amfoor in Kongo, zonnehoed in Ethiopië en snaarinstrument in Mali, India en Brazilië. En je kunt hem natuurlijk ook prima eten.

Het DNA-onderzoek herstelt een oude theorie in ere. Al in de achttiende eeuw meldden biologen in Scandinavië dat daar tropische pompoenen en kalebassen aanspoelden. In 1954 hingen zeebiologen twee badkuipen vol kalebassen in zee in Californië. Na negen maanden waren de kalebassen overgroeid met algen, mossels en zeepokken. Maar dat deerde het zaad niet: dat kiemde uitstekend.

En nu is er dus hard DNA-bewijs dat die theorie bevestigt. Wilde kalebassen komen uit de Hoorn van Afrika. Vanuit Afrikaanse rivieren zijn ze in de afgelopen 100.000 jaar meermalen in Midden- en Zuid-Amerika terecht gekomen. Ze zijn eerst over water en door grote zoogdieren verspreid, denken de onderzoekers. Later is de kalebas door allerlei groepen in Amerika, Afrika en Azië in teelt gebracht. De nuttige plant groeit als onkruid, daardoor zijn er vele typen landbouwkalebassen.

In 2005 had beperkter DNA-onderzoek nog uitgewezen dat kalebassen met de oudste bewoners van Noord- en Zuid-Amerika waren meegereisd, uit Azië via de Beringstraat. Dat is nu weerlegd.