Herontdekt na 30 jaar

Lezen // Verslag De autonauten van de kosmosnelweg Julio Cortázar, Carol Dunlop Meulenhoff/Das Magazin, 407 blz. € 19,95 5

In het begin van de zomer van 1982 schuimde een rode Volkswagenbus met uitflapbaar tentdak ruim een maand lang de Franse autoroute van Parijs naar Marseille af. Aan boord waren de Argentijns-Franse schrijver Julio Cortázar en zijn jonge Canadese vrouw Carol Dunlop. Hun doel: een ontdekkingsreis maken langs alle parkeerplaatsen op dat traject, om daar in een boek ‘wetenschappelijk’ verslag van te doen. Dat boek kwam er, al heeft Carol Dunlop het nooit in druk kunnen zien. In november van dat jaar overleed zij plotseling aan leukemie. Het was ook voor Cortázar het laatste boek dat hij bij leven zou publiceren. Op 12 februari 1984 overleed hij, 69 jaar oud.

Wie zich voorstelt hoe hun tocht werkelijk verlopen moet zijn (twee parkeerplaatsen per dag, met steeds hoogstens een kwartier rijden daartussen) slaat al bij voorbaat de schrik om het hart. Zoveel lelijks, zoveel asfalt, zoveel ‘gruwelijkheden’, om het in de woorden van de ontdekkingsreizigers te zeggen. En juist dat alles transformeert zich tot zo’n aanstekelijke sprookjeswereld – alsof het gezicht van de werkelijkheid verandert door er alleen maar over te vertellen.

Door vertellen anders gaan kijken naar de wereld: als dat niet het wezen is van de literatuur als geheel, dan is het dat in ieder geval van het werk van Cortázar.

Lezen // Dwaling Rayuela Julio Cortázar Meulenhoff, 550 blz. € 22,95 3

Hoe vertel je een verhaal? De schrijvers van Cortázars generatie experimenteerden erop los om die vraag te beantwoorden. Zelf ging hij daarin misschien het verst in zijn roman Rayuela, die nu samen met De autonauten van de kosmosnelweg opnieuw is uitgegeven. Nog altijd geldt het als een voorloper van het ‘dwalende’ lezen dat pas met de opkomst van internet de middelen kreeg om zich te ontplooien. Maar Cortázar geeft zijn lezer aanzienlijk minder vrijheid dan hij suggereert. Rayuela blijkt minder een experimentele dan een existentiële roman waarin literaire en culturele kwinkslagen borg staan voor enig snob-appeal. Voor literatuurwetenschappers is het nog altijd een roman om de vingers bij af te likken, maar als leeservaring heeft hij de tand des tijds moeizaam doorstaan. Rayuela is vooral een statement gebleven over de vorm van het vertellen.