Superster zijn kun je leren

Theatervoorstelling ‘The Truth About Kate’, vanaf morgen te zien, gaat over een niet-bestaande celebrity De regisseur onderzocht vooraf hoe zulke ‘sterren’ worden gecreëerd Ze leven volgens eenzelfde vastomlijnd format

Ontroerd ontvangt ze prijs na prijs: Kate, de ongeëvenaarde superster van de jaren twintig en dertig van het derde millennium. Prijs na prijs voor haar platen, haar films, haar outfits, haar vredesactivisme. Haar albums behalen moeiteloos de ‘Iridium-status’ (tien keer platina), ze wordt aanbeden, geprezen, bejubeld, benijd. Vriend en vijand zijn het eens: Kate is geen ster, zij is een supernova.

De voorstelling The Truth About Kate, vanaf morgen te zien in Theater Frascati in Amsterdam, vertelt het ‘ware’ verhaal van de fictieve Kate, precies zoals celebrity-documentaires dat doen. Met gewichtige voice-over, terugblik op de jeugd in het onbeduidende stadje, rode loperverslagen, archiefmateriaal, interviews met jeugdvrienden, collega’s en hysterische moeder. Dit alles net als in het echt voortdurend afgewisseld met reclame, zoals voor het revolutionaire Kate-dieet. Actrice Naomi Velissariou (29) speelt alle personages: Kate, voice-over, jeugdvrienden, reclamestem; zo’n 25 in totaal.

Initiator en regisseur Davy Pieters (25) van The Truth About Kate heeft „heel veel” celebrity-documentaires gezien. Lacht: „Van die trashy, slechte tv, op MTV, TLC of VH1. En als je er twintig hebt gezien, gaat opvallen dat ze wel erg op elkaar lijken. Al die sterren hebben eenzelfde soort leven. Dus het moet een constructie zijn, hoe zo’n beeld van een beroemdheid wordt gecreëerd; een heel precies, vastomlijnd format. Ik ben gefascineerd door die vorm en wilde onderzoeken hoe die in elkaar zit. In de voorstelling proberen wij die vorm zo dicht mogelijk te naderen.”

Ze ensceneren hun leven

De meest recente inspiratie voor de makers vormden de documentaires van artiesten als Miley Cyrus en Beyoncé. Pieters: „Zij schrijven, regisseren en spelen in een film over hun leven. Met dat zogenaamd ‘waarachtige’ beeld willen ze ‘dichter bij hun fans komen’. Maar het is totaal paradoxaal: ze ensceneren hun leven zoals dat ‘echt’ zou moeten zijn. Professioneel camerawerk wordt afgewisseld met de eigen iPhone, wat meteen authentieker oogt. En persoonlijke ontboezemingen doen ze altijd ‘aux naturel’, zogenaamd zonder make-up, in een heel lichte kamer, op een crèmekleurige, zachte bank.”

Actrice Velissariou was verbijsterd hoe ver dat ensceneren van hun ‘echte’ leven gaat. „Beyoncé maakt met terugwerkende kracht ‘dagboekfragmenten’ bij belangrijke gebeurtenissen. Zo heeft ze, nadat ze een miskraam had gehad, een filmpje opgenomen waarin ze speelt dat het de avond vóór de miskraam is. Ze kijkt bezorgd in de camera van haar laptop en bidt tot God dat alles goed komt met haar baby. Achteraf! Wauw, dat gaat ver hoor; je eigen miskraam inzetten als pr-stunt.”

Want die documentaires zijn natuurlijk pure pr. Pieters: „Dat blijkt als je op de aftiteling ziet hoeveel mensen eraan hebben meegewerkt. Het imago van Beyoncé is een compleet bedrijf. Haar personage is een product en die film is er ter promotie van dat product. Dat vind ik een spannend concept. Realiteit en fictie zijn compleet verweven geraakt.”

Dat geldt nog sterker voor een ‘starlet’ als Miley Cyrus, omdat bij haar onder het imago een leegte gaapt. Pieters: „Zij is zelf helemaal niks, ze heeft geen talent, kan niet dansen, zingen of acteren, maar heeft heel slim een imagoverandering in scène gezet en opgeblazen.” Zo probeert Miley Cyrus, beroemd door de Disneyserie Hannah Montana, al een paar jaar van het imago van schattige kindster af te komen.

Het twerking-moment

„Die verandering”, zegt Pieters, „is haar ‘branding product’ en haar enige claim to fame. In haar documentaire, heel gewichtig The Movement genoemd, is dat superknap gestaged. Goed camerawerk, slimme montage, opzwepende muziek. Zodat je als kijker echt denkt dat er met haar iets heel bijzonders gebeurt. Terwijl: het is één grote, lege, inhoudsloze huls.”

Velissariou: „Miley Cyrus is het ultieme voorbeeld van een identiteitsconstructie als middel om beroemd te worden. Uit die documentaire blijkt dat dat twerking-moment (bij de Amerikaanse Video Music Awards draaide ze met haar billen tegen het kruis van zanger Robin Thicke, red.) een jaar geleden al samen met een pr-bureau werd bedacht. Ongelofelijk toch? Die chick heeft een jáár geleden besloten: dan en daar ga ik ‘twerken’. Dat is de allerslimste domheid die je je voor kunt stellen. En het werkt als een gek: iedereen praat en schrijft erover.”

De makers verbazen zich over het fenomeen van deze geënsceneerde werkelijkheid en willen die onderzoeken en imiteren. Maar ze zijn er niet op uit om die te veroordelen. Velissariou: „Wij willen niet moraliseren, zo van kijk eens hoe ver we zijn afgedwaald van onszelf! Nee, het is nu gewoon zo: de waarheid zit in de oppervlakte. Zij hebben dat heel goed begrepen, en maken er hun business van.”

Om het mediacircus rond een ster zo precies mogelijk te benaderen, bestudeerden Pieters en Velissariou ook uitvoerig presentatoren van amusementprogramma’s. Ze keken eindeloos naar Matthijs van Nieuwkerk en Sophie Hilbrand, en naar programma’s als RTL Boulevard. Velissariou viel in eerste instantie vooral de slechte tekstbehandeling van presentatoren op. „Het gaat veel meer om hoe een zin klinkt, dan om wat er gezegd wordt. Matthijs van Nieuwkerk praat altijd heel snel, en vertraagt dan bij jubelende bijvoeglijk naamwoorden. ‘Naastmezitzangerblablablaendie is … ON… GE… LO… FE… LIJK.. goed.’ Hij benadrukt ook altijd het aanprijzen: ‘onvolprezen, sensationeel’, en dan komt de naam van de aangeprezen artiest er nog een beetje onopvallend achteraan.”

Pieters: „Het gaat niet om de artiest, of wat die doet, het gaat erom dat het spectaculair en sensationeel is. Of heel erg, natuurlijk. Het is van sensatie doordrenkte oppervlakte.”

En natuurlijk gaat het ook altijd om de presentator zelf. Dat tonen de twee in een hilarische scène waarin drie vileine Duitse modereporters verslag doen van de sterrenoutfits op het (verzonnen) Berliner Filmtreffen (‘Was sind die Trends und Tips von die Superstars, Anastasia?’). De dochter van Miley Cyrus en Justin Bieber (‘god hebbe zijn ziel’) gaat op de rode loper gehuld in een ‘extravagante creatie van zeehondenbont en krokodillenleer’. De drie juichen het toe dat het taboe op bont is doorbroken maar, zegt Cindy: ‘Deze boulimia-trend is aan mij niet besteed.’ Nee, dan de Pro-Ana-look van Kate... ‘Wie Kate sich kleiden kann, so kann es nicht jedermann.’

Terwijl haar personages hun inhoudsloze teksten uitkramen, laat Velissariou ze voortdurend bewust zijn van een fictieve camera, steeds in de weer met hun kapsel en met welke blik ze zelf het voordeligst uitkomen. Pieters: „Ook die presentatoren zijn aan de hand van hun ‘objectieve’ teksten steeds hun eigen identiteit aan het construeren en benadrukken. Ze zijn voortdurend bezig een product of zichzelf te verkopen. Matthijs van Nieuwkerk ‘vermarkt’ bij elk interview dat hij doet in de eerste plaats zichzelf.”

Succesverhalen op Facebook

De constructie van een succesvolle nepidentiteit is natuurlijk ook een dagtaak van hun generatie, die op Facebook, Twitter en Instagram vaak het voorbeeld van beroemdheden volgt. Pieters vertelt over een vriend die naar de kroeg ging, en daar juichend werd onthaald vanwege alle succesverhalen die hij op Facebook postte, terwijl hij zich eigenlijk ellendig voelde. Dat verzinnen van een beter, succesvol, glorieus leven is de essentie van The Truth About Kate, want ‘superster’ Kate ontvangt haar Oscars, zingt haar hits en houdt haar dankspeeches in haar eigen vaalgele formica keukentje. Pieters: „Ons vertrekpunt was die fantasie die we allemaal weleens hebben: ik krijg een prijs en wat zeg ik dan? Alleen zij gaat er wel heel ver in.” Velissariou: „Kate verzint vanuit haar keuken niet alleen de roem, maar zelfs de keerzijde ervan.”

Pieters denkt dat de identificatie van jongeren met sterren ontstaat door een gebrek aan richtlijn: de celebrity als kompas. „Er is zo véél van alles tegenwoordig; zo veel stijlen, identiteiten, beelden – de opties zijn eindeloos. Zo’n beroemdheid kan dan een voorbeeldfunctie vervullen van een heel duidelijke levensstijl. Niet voor niets is een website als ‘steal her style’ populair. Je trekt gewoon aan wat Cara Delevingne aan heeft, dan zit je sowieso goed. Kledingzaak River Island verkoopt kant-en-klaar vergelijkbare outfits, wel zo makkelijk.”

Velissariou: „Als ik er iets problematisch aan vind is het dat het onbewust gebeurt. Natuurlijk, ik vind het zelf óók leuk om een foto van de perfecte cappuccino op Instagram te posten, maar je moet je er wel bewust van blijven dat je je leven continu aan het monteren bent. Je kiest wat je toont, elke foto is een ingreep. Daardoor zien we van elkaar eigenlijk alleen maar steeds een beeld van een gevoel.”

Pieters: „En zo wordt het leven één dikke, troebele saus van waarheden en maakbaarheid.”