De EU en de Zwitserse gaten

De burgers van Zwitserland hebben per referendum gesproken en zeggen ja. Met een minieme meerderheid van 50,3 procent spraken de stemgerechtigde inwoners van de acht miljoen inwoners tellende Alpenstaat zich uit voor het voorstel om quota te verbinden aan immigratie vanuit de Europese Unie.

Deze uitslag betekent een succes voor de conservatieve Volkspartij SVP die de afgelopen tijd onder het motto ‘Stop de massa-immigratie’ campagne voerde voor een voorstel om de toestroom van burgers uit de EU aan banden te leggen.

Deze uitslag heeft niet alleen gevolgen voor Zwitserland, dat niet tot de Europese Unie behoort, maar ook voor de EU. In een reactie op de uitslag is vanuit de EU kenbaar gemaakt dat heronderhandelen over de vier fundamentele rechten binnen de Unie, het vrij verkeer van mensen, goederen, kapitaal en diensten uitgesloten is.

„De interne markt is geen Zwitserse kaas. Je kan geen markt hebben met gaten erin”, aldus de uit Luxemburg afkomstige Europees Commissaris Viviane Reding, die de post justitie en mensenrechten bekleedt. In zijn uiterste consequenties zou de uitspraak van de Zwitsers ertoe kunnen leiden dat alle afspraken met de Europese Unie ter discussie komen te staan. Wat dit betreft, bevindt Zwitserland zich in dezelfde positie als de EU-lidstaten: een Europa à la carte bestaat niet.

Of nu werkelijk de grote ommekeer is bereikt, zoals de Zwitserse minister van Justitie Simonetta Sommaruga gisteren suggereerde, zal de komende tijd moeten blijken. De geschiedenis van de Europese Unie leert dat burgeruitspraken minder destructief kunnen worden uitgelegd dan ze aanvankelijk leken. Het is nu allereerst aan de Zwitserse regering het referendumvoorstel in concrete wetteksten om te zetten. Pas aan de hand van deze teksten zal de Unie een antwoord kunnen formuleren. Hoe komen de bepalingen exact te luiden? Hier zit voor politici de komende tijd de noodzakelijke speelruimte. Het is dan ook te vroeg voor de conclusie dat nu al sprake is van een breuk tussen Zwitserland en de Europese Unie.

Dit neemt niet weg dat de uitspraak van de Zwitserse kiezers een duidelijk signaal is. Het signaal dat voor veel burgers de grenzen letterlijk zijn bereikt. En dat signaal geldt, getuige de ontwikkelingen elders in Europa zeker niet alleen voor Zwitserland.