Berlinale: stil protest van Von Trier

Nymphomanic-acteur Shia LaBeouf zorgde met rebelse acties voor wat opwinding zondag op de Berlinale, regisseur Von Trier liet zijn T-shirt spreken.

De Amerikaanse acteur Shia LaBeouf (27) deed gisteren schandaalcorvee voor regisseur Lars von Trier op de Berlinale, het filmfestival van Berlijn. Bij de persconferentie na de ‘director’s cut’ van Nymphomaniac 1, waarin de Amerikaanse acteur de grote liefde Jerôme van nymfomane Joe speelt, wachtte de LaBeouf kauwgum smakkend en met vechtpetje gespannen op de eerste vraag. Dat was een vraag in de categorie: hoe was het om in een film met zoveel seksscènes te spelen?

LaBeouf antwoordde met de opmerking „When the seagulls follow the trawler, it’s because they think sardines will be thrown into the sea” (Als de meeuwen de vissersboot volgen, is dat omdat ze denken dat er sardines in zee worden gegooid) en verliet de zaal.

’s Avonds poseerde LeBeouf op de rode loper met een papieren zak op zijn hoofd met de tekst „I am not famous anymore”.

Zijn vissersboot-opmerking was een citaat van de Franse voetballer Eric Cantona uit 1995, die indertijd de pers moest uitleggen waarom hij een supporter van Crystal Palace met een karatetrap had geveld. Dat citaat is voor LaBeouf kennelijk onderdeel van een postmodern mediaproject.

De Transformers-ster profileert zich sinds zijn jeugdjaren bij Disney als querulant: hij werd gearresteerd wegens vechtpartijen, dreigementen en auto-ongelukken. Naar eigen zeggen gaf Von Trier hem zijn prestigerol in Nymphomaniac nadat hij een echte pornovideo voor hem had opgenomen.

LaBeouf raakte weer serieus in opspraak nadat hij op 16 december afgelopen jaar een korte film op internet had gezet. Striptekenaar Dan Clowes betichtte hem van plagiaat, waarna LaBeouf zich uitputte in een serie escalerende excuses op Twitter. Die bleken stuk voor stuk plagiaat van andere openbare excuses; als paukenslag huurde de acteur een reclamevliegtuig in om ‘I am Sorry Dan Clowes’ in de lucht boven Hollywood te schrijven. Toen dat alom als horkerig en agressief werd opgevat, kondigde LaBeouf aan met twitteren te stoppen. Nu tweet hij dagelijks een wrokkig „I am not famous anymore” – de tekst op zijn papieren zak. Het zijn nare, koppige provocaties die de acteur niet snel de gewenste hipster-status van collega’s als Joaquin Phoenix of James Franco bezorgen. Maar waarvoor de niet minder onhandige Lars von Trier alle begrip moet hebben. De regisseur volhardde gisteren in zijn zwijggelofte van 2011 en paradeerde voor de Berlijnse camera’s slechts in T-shirt met tekst „persona non grata: official selection” onder het logo van het filmfestival van Cannes. Dat is een verwijzing naar zijn pariastatus daar. Von Trier is er na een paar onhandige uitspraken over nazi’s en Hitler na zijn film Melancholia niet langer welkom. Voor Von Trier, wiens loopbaan verstrengeld is met Cannes, is dat een open wond.

Zijn Nymphomaniac-tweeluik ging in december in première in Kopenhagen; zijn aanwezigheid op de Berlinale met deze director’s cut lijkt een verhuld dreigement dat de Deen voortaan zijn heil zoekt bij andere filmfestivals. Of maakt Cannes in mei alles weer goed met een galavoorstelling van de director’s cut van Nyphomaniac 2, zoals wordt gefluisterd? Von Triers producer Louise Vesth wilde niet zeggen waar die film in première gaat, behalve een cryptisch „u zag Lars’ T-shirt”.

De versie van Nymphomaniac 1 op de Berlinale is ruim een half uur langer dan de bioscoopversie die in Nederland draait, en waarmee Von Trier alleen uit commerciële noodzaak zei in te stemmen. Toch blijkt deze versie niet werkelijk anders. De seksuele opvoeding van nymfomane Joe wordt verluchtigd met twee expliciete penetraties en een ejaculatie, het sterfbed van haar vader is langer en pijnlijker, haar gesprekspartner, de kuise Seligman, mag uitweiden over helikopters en het schudden van handen. De film is iets dieper, rustiger en explicieter, en ook iets beter. De Berlinale weet nu dat circus-Von Trier garant staat voor briljante films én heibel. En Cannes mag nadenken over wat het misloopt.