Wegbereider van een omstreden vliegveld

Vliegveld Lelystad moet snel worden gebouwd, want Schiphol wordt te klein. Die boodschap moet voorzitter Hans Alders van het Schiphol-overleg verkondigen. „Dat hakt erin.”

Oud-minister Hans Alders is op tournee om de geesten rijp te maken voor vliegveld Lelystad. Vliegen zonder overlast bestaat niet, volgens hem.
Oud-minister Hans Alders is op tournee om de geesten rijp te maken voor vliegveld Lelystad. Vliegen zonder overlast bestaat niet, volgens hem. Foto Hollandse Hoogte

Hij doet zijn best, Hans Alders. Maar deze avond is hij bij voorbaat kansloos in zijn strijd voor een nieuw vliegveld. De oud- minister en oud-commissaris van de koningin staat op het podium in een kerk in Biddinghuizen, Flevoland. Hij vertelt waarom er straks zestig vliegtuigen per dag dicht langs het dorp gaan vliegen. Waarom een nieuwe luchthaven bij Lelystad nodig is. En hij laat de bewoners animaties horen van het geluid dat de vliegtuigen straks zullen maken.

Binnen enkele jaren kan Schiphol volgens prognoses niet langer groeien binnen de geluidsnormen. Dan moet Lelystad (en Eindhoven) ervoor zorgen dat de economische motor van Nederland niet stilvalt. Dat moment nadert snel. De luchthaven zou in 2017 klaar moeten zijn om de eerste overloop van Schiphol op te vangen. Alders is door het kabinet gevraagd dat voor te bereiden. Deze wintermaanden is hij op tournee door Flevoland en de Veluwe om de geesten rijp te maken. Maandag is de laatste bijeenkomst voor omwonenden, in Zeewolde.

Het gaat er keer op keer heftig aan toe. In Biddinghuizen zitten zo’n achthonderd boze bewoners op de stoelen en in de kerkbanken, bijna 15 procent van de dorpsgemeenschap. Er hangen spandoeken (‘Vlieg een eind op!’) en Alders wordt continu onderbroken. De inwoners vrezen geluidsoverlast, gezondheidsklachten, stank. En waardedaling van hun huizen. „Dat betaalt u mij dan maar terug”, bijt een van hen Alders toe.

Eerder, tijdens een gesprek in een hotellobby op Schiphol, heeft Alders het al een paar keer gezegd: vliegen zonder overlast bestaat niet. „Mensen wonen hier in een stil gebied en dat gaat veranderen. Dat hakt erin. Niemand moet dat bagatelliseren.”

Alderstafel

Alders is voorzitter van de Alderstafel, waaraan omwonenden, de luchtvaartsector en overheden praten over de toekomst van Schiphol. De Tafel is in 2006 ingesteld door het kabinet met als opdracht: adviseer hoe Schiphol kan blijven groeien zonder de omgeving te veel te belasten. De conclusie: dat kan alleen als je vluchten verhuist. Het advies is door de politiek omarmd.

Schiphol kan tot 2020 maximaal 510.000 vluchten per jaar aan. Sta je er meer toe, dan krijgt de omgeving te veel overlast. Prognoses gaan uit van 580.000 starts en landingen in 2020. Daarom verhuizen 25.000 vluchten naar Eindhoven, dat nu al passagiersvluchten afwikkelt. Het restant, 45.000, moet naar Lelystad. Het gaat om goedkope (vakantie)vluchten. Het huidige kleine vliegveldje wordt gesloopt.

Schiphol kan zich dan concentreren op zijn ‘mainportfunctie’ als tussenstop tussen de VS en de rest van de wereld. Dat levert werkgelegenheid op en is ook van belang voor Amsterdam. „Die stad heeft haar positie als belangrijk financieel centrum onmiskenbaar te danken aan Schiphol”, zegt Alders.

Het idee dat Schiphol bij groei binnen de geluidsnormen moet blijven is onomstreden. Alders: „Mijn opdracht is nooit veranderd, ongeacht de samenstelling van het kabinet en de Tweede Kamer. Het is een constante in de politiek.” Schiphol levert een harde concurrentiestrijd, niet alleen met andere luchthavens in Europa en ook met die in het Midden-Oosten, zoals in Qatar en Dubai, waarin miljarden worden geïnvesteerd.

Lang was een nieuwe luchthaven bij Lelystad een papieren discussie. Maar in maart komt Schiphol, eigenaar van Lelystad, met zijn bedrijfsplan, waarin staat hoe het nieuwe vliegveld exploitabel is te maken. Voor de zomer volgt het kabinetsbesluit over de vliegroutes. En eind dit jaar moet de politiek hebben ingestemd met het luchthavenbesluit, dat de ontwikkeling wettelijk vastlegt.

In 2000 waren er 432.000 starts en landingen, vorig jaar 425.000. Is Lelystad wel nodig?

Hans Alders: „Prognoses gaan uit van 2 procent groei per jaar. De luchtvaart groeit vaak twee keer zo hard als de economie. Als je de mainport Schiphol wil behouden, dan móét je Lelystad aanleggen. Je moet alles op alles zetten om voor het einde van het jaar alle procedures af te ronden. Anders ben je te laat, dan is er onvoldoende capaciteit om aan de vraag te voldoen. Moet je dan zeggen: sorry, jammer, Schiphol is vol?”

Critici zeggen: vliegtuigen worden groter, dus het aantal vluchten zal minder snel groeien.

„Grotere vliegtuigen zijn in al onze berekeningen meegenomen. Anders waren we natuurlijk geen knip voor de neus waard geweest.”

Goede alternatieven voor Lelystad ziet Alders niet. Bij Rotterdam/The Hague Airport is te weinig ruimte, Eelde en Twente liggen te ver van de Randstad, waar de meeste passagiers vandaan komen. En dus moet Flevoland eraan geloven: er komt meer lawaai.

Af en toe kan Alders iets voor bewoners doen. Zo is de vliegroute nu ingetekend tussen Swifterbant en Dronten, niet meer eroverheen. Bij Biddinghuizen wordt de route iets verlegd. Alders: „Soms lukt het iets te verzinnen, soms niet. Dat leg ik eerlijk uit. Mensen willen zien hoe je de belangen afweegt.” Vergeet niet, zegt hij, dat ook Flevoland voorstanders kent. Gedeputeerden en wethouders hebben „ver vóór de Alderstafel” plannen gemaakt voor een volwaardig vliegveld, omdat dat werkgelegenheid oplevert. Naar schatting 4.500 banen, mits een vliegmaatschappij Lelystad als thuisbasis kiest.

In de zalen zitten boze mensen die soms zelf in de luchtvaart werken, of hun familie. En als Alders in Biddinghuizen vraagt wie weleens met een vliegtuig op vakantie gaat, klinkt er gelach. Weinigen steken hun hand op. Alders: „Aha, u gaat natuurlijk allemaal met de auto.”

Niet alleen omwonenden liggen dwars. Ook vliegmaatschappijen die moeten verhuizen, zoals ArkeFly, Corendon en Easyjet, stribbelen tegen. Alders zegt eerst niet op hun bezwaren in te willen gaan: „Dat is tussen Schiphol en zijn klanten. Wij zijn niet verantwoordelijk voor de operationele kant van Schiphol.”

Ze vinden de startbaan te kort.

„Voor bestemmingen in Europa en Noord-Afrika is 2.400 meter genoeg. Maar als er argumenten zijn om de baan toch langer te maken… Die dingen kunnen nu nog met ons worden besproken.”

Er zijn te weinig opstelplaatsen.

„Dan weet u meer dan ik. Weten we al hoe die luchthaven eruit komt te zien?”

Reizigers vinden Lelystad te ver.

„Ga eens kijken bij vliegveld Weeze, in Duitsland. Dat lijkt wel een Nederlandse luchthaven.”

KLM zou haar dochter Transavia op Schiphol willen houden om meer passagiers te trekken.

„Transavia moet ook gewoon naar Lelystad. Die maatschappij zit in hetzelfde schuitje.”

Het belangrijkste bezwaar: vanaf Lelystad mag niet ’s nachts worden gevlogen.

„Je kunt combinaties maken. De eerste vlucht vertrekt van Schiphol, de laatste vlucht eindigt er, tussendoor gebruik je Lelystad. Overigens, Eindhoven draait uitstekend zónder nachtvluchten. En als je eerlijk bent, zie je dat in heel Europa de nacht steeds minder beschikbaar is.”

Een deel van de Tweede Kamer vreest dat er straks een ‘spookvliegveld’ ligt, bleek onlangs tijdens een debat. Maar Schiphol en staatssecretaris Mansveld vermoeden dat de vliegmaatschappijen vooral proberen om lagere tarieven te bedingen. Wat dat betreft hebben ze een goede onderhandelingspositie: Schiphol kan ze niet dwingen te verhuizen.

Toch is ook Alders bezorgd nu de tijd gaat dringen. „Uit alles blijkt dat de gesprekken niet soepel verlopen. Er moet intensiever worden onderhandeld. Een luchthaven moet verleiden, inspelen op de behoeftes die bij de klanten leven. Laat ze meepraten over hoe de nieuwe luchthaven eruit moeten komen te zien. Geef ze an offer you can’t refuse.”

Als iemand weet hoe de betrokkenen redeneren, is het wel Hans Alders. Hij groeide de afgelopen zeven jaar uit tot Mr. Schiphol. Alders zit er langer dan Schiphol-directeur Nijhuis, Mansveld en veel Kamerleden. Dat heeft een nadeel, zegt Alders. „Het beeld bestaat dat de Alders- tafel een staat in een staat is, dat we doen wat we willen. Onzin.” Studies, adviezen, alles is na te lezen op alderstafel.nl. „Het is geen zwarte doos, het is juist transparanter dan ooit.”

Alle partijen aan de Alderstafel committeren zich aan de uitgebrachte adviezen. Daarmee heeft Alders iedereen keurig ingekapseld: overheden, luchtvaartsector, omwonenden en ambtenaren. Protesten klinken alleen nog van bewoners die zijn opgestapt bij de Tafel. Maar zelfs hun geluid wordt gehoord, want Alders praat elk kwartaal met hen bij. Praten is de enige manier om verder te komen, weet hij. Toen hij zijn Tafel begon, waren de verhoudingen verziekt. „Elk gesprek eindigde met: ik zie u bij de rechter. Tot iedereen besefte: dit werkt niet meer.”

Vindt u vliegveld Lelystad zelf een goed idee?

„U weet dat ik mijn leven al dol ben op ruimtelijke ordening. Het liefst heb ik een blanco kaart die ik zelf kan invullen. Maar we wonen nu eenmaal in een dichtbevolkt land. Daar moeten we het mee doen.”