Poetin wil Rusland opstuwen door gebruik van soft power

Na zijn omstreden herverkiezing wil Poetin meer draagvlak creëren zowel binnen als buiten Rusland.

Na de symbolische ontsteking in Griekenland ging de olympische vlam direct door naar Rusland. Op een uitstapje in de ruimte met kosmonauten en in een kolenschacht met mijnwerkers na, liepen de lopers vanuit Moskou via het hoge noorden en verre oosten langs Centraal-Aziatische streken terug naar de Kaukasus en gisteren naar Sotsji.

President Poetin had de perikelen met de vlam voor de Spelen van 2008 in Beijing gezien. De estafette was toen aanleiding voor veel demonstraties tegen het Chinese beleid in Tibet. In de schaduw van die Spelen had Rusland in 2008 relatief ongestoord een korte oorlog met Georgië kunnen uitvechten. Onderweg naar Sotsji wilde hij geen risico’s lopen.

Door de estafette in eigen huis te houden, voorkwam hij dat langs de route geprotesteerd werd. Zo kon de president vrijdagavond zijn tweede mondiale hoogtepunt in nog geen half jaar beleven. In september zette Poetin (61) de wereld met ‘harde’ diplomatie naar zijn hand door op de top van de G20 in zijn eigen Sint-Petersburg een eventuele westerse interventie in Syrië te blokkeren en daarna Amerika tot samenwerking te dwingen. Poetin wist zich gelijkwaardig aan Obama.

De openingsceremonie is voor Poetin een zege van de soft power die Rusland ook steeds meer inzet om zich terug te vechten als supermacht. Los van het eigen succes dat hij kon incasseren. Sotsji was zijn eigen project.

Met een superieure lach kan Poetin uiting geven aan zijn tevredenheid dat Rusland een kwart eeuw na de val van de Muur weer met huiver en ontzag wordt bejegend. Zoals het hoort in het zelfbeeld van een natie die zich veiliger voelt bij de angst dan bij de liefde van de rest van de wereld.

Zo heeft Poetin zich hersteld van de valse start waarmee hij in 2012 begon aan zijn derde ambtstermijn. Voor het eerst sinds zijn entree in 1999 werden de verkiezingsuitslagen niet meer voor zoete koek geslikt. Tienduizenden gingen de straat op om te demonstreren tegen de stembusfraude.

Het antwoord leek niet coherent. De regering deinsde eerst terug en sloeg daarna met harde hand terug, zoals de zangeressen van Pussy Riot moesten ervaren. Waarna Poetin weer met zijn hand over zijn hart streek en de vrouwen van Pussy Riot en Greenpeace, oliemagnaat Chodorkovski en tienduizenden anderen voortijdig uit het strafkamp vrijliet.

Dezelfde ambivalentie etaleerde het Kremlin in het politieke domein. Eerst werd blogger Aleksej Navalny voor de rechter gesleept wegens twee vermeende fraudezaken. Vorige zomer mocht hij wel meedoen aan de eerste directe burgemeestersverkiezingen in Moskou sinds tien jaar.

Navalny haalde bijna 30 procent van de stemmen en wordt nu gezien als serieuze tegenkracht. Ook elders stond het Kremlin rechtstreekse verkiezingen toe. Tot een jaar geleden benoemde het de uitvoerende macht op regionaal en lokaal niveau. Poetin zoekt nieuw draagvlak, is een verklaring voor de kleine wending.

Waarom? Er lijkt sprake van een nieuwe fase in de oude strijd tussen de zogeheten siloviki (geheime dienst, politie, justitie) enerzijds en de autoritaire hervormers anderzijds.

De benoeming van Poetins veiligheidsdienstkompaan Sergej Ivanov tot stafchef, een functie die meer macht biedt dan het premierschap, was een aanwijzing. Vervolgens ging de nationale recherche, de Russische FBI die het ‘OM’ is gaan overvleugelen, voluit in de aanval tegen Navalny en andere critici. Maar op regeringsniveau bleef alles bij het oude. Ook premier Medvedev, die volgens peilingen door circa 60 procent van de burgers niet meer serieus wordt genomen, bleef op zijn post.

Toch roept Poetin in Rusland minder geestdrift op dan vroeger. In het ‘nabije buitenland’, zoals de buurlanden heten, wordt zijn macht feller dan ooit uitgedaagd. Die waarderen zijn soft power niet.

Ondanks de Russische pressie hebben de ex-Sovjetrepublieken Georgië en Moldavië vorig jaar gekozen voor economische integratie met de EU. En dus niet met de Euro-Aziatische Douane Unie die het Kremlin als alternatief opzette. In Oekraïne revolteert de burgerij fel sinds haar president een akkoord met Poetin sloot. Het Kremlin hint op ‘federalisering’ van Oekraïne, een voorbode van splitsing.

De vraag is of Rusland meer wil gaan inzetten dan geld en woorden. Het antwoord daarop zal uitwijzen welke groepen in het Kremlin de president iets mogen influisteren en of Poetin inderdaad de internationale macht heeft die hij in Sotsji uitstraalt.