Olympische Spelen: een kans voor sporters en voor politici

De 22ste Olympische Winterspelen zijn begonnen en voordat ze vrijdag naar de officiële openingsceremonie gingen, vonden president Poetin en premier Rutte nog even tijd elkaar te spreken. Kortstondig voor de camera’s, maar vooral, vanzelfsprekend, achter gesloten deuren. Drie kwartier lang. Over zakendoen en over mensenrechten.

De Nederlandse minister-president stuurde na het gesprek een tweet de wereld in: „Zorgen Nederlandse regering en bevolking overgebracht over mensenrechten en specifiek over rechten LTHB’ers in Rusland.” Of het helpt, deze speciale aandacht van een Nederlandse premier voor homo’s en andere seksuele minderheden in het land van Poetin, is de vraag. Scepsis is geboden. Op de dag van de opening van deze Olympische Spelen verschenen er berichten over verscheidene arrestaties in Moskou en Sint Petersburg van activisten die voor homorechten opkwamen.

Maar: zouden deze Olympische Spelen niet in en bij Sotsji worden gehouden, dan was de kans uiterst klein dat op 7 februari 2014 een Nederlandse premier de Russische president op de discriminerende wetgeving over homo’s in diens land zou hebben gewezen. Rutte heeft gedaan wat de Russische LTHB-beweging vroeg: boycot de Spelen niet, kom langs en schenk aandacht aan onze positie. En zo geschiedde. Bijvoorbeeld de president van het Internationaal Olympisch Comité (IOC), de Duitser Bach, ging Rutte al voor in zijn oproep aan de Russen om, zoals het Olympisch Handvest voorschrijft, elke vorm van discriminatie af te wijzen. Bach hield ook vrijdagavond, voordat Poetin de Olympische Spelen van Sotsji officieel voor geopend verklaarde, een betoog waarin hij de universele waarden van de Spelen onderstreepte en de politieke leiders van de wereld opriep om hun conflicten niet over de ruggen van de sporters uit te vechten.

Om meer redenen was de keuze voor de Russische badplaats Sotsji ongelukkig. Te veel natuur moest worden opgeofferd in een gebied dat klimatologisch niet geschapen is voor Winterspelen. Bovendien zijn de kosten voor deze Spelen totaal uit de hand gelopen. Veertig miljard euro, een explosieve stijging in verhouding tot de begroting en, naar vermoed wordt, gedeeltelijk veroorzaakt door corruptie. Rusland zelf draagt de verantwoordelijkheid hiervoor.

Maar ook is waar, zoals Poetin gisteren zei: het gaat vanaf nu om de sport. Om de prestaties, de dramatiek, de overwinningen en de nederlagen. Olympische Spelen zijn een mooie traditie en ja, ze kosten veel geld, waarvan het economisch nut twijfelachtig is. Zoals dat voor meer evenementen geldt: ze zijn er voor de actieve en vooral passieve recreatie van, in dit geval, miljoenen belangstellenden. Dat mag wat kosten.

De Olympische Spelen zijn een traditie die, de Zomerspelen in het bijzonder, nationaliteiten uit de hele wereld bijeenbrengen. Zoals gebruik is geworden hebben de Verenigde Naties in november met algemene stemmen een resolutie aangenomen, waarin alle lidstaten werden opgeroepen gedurende de Spelen een wapenstilstand in acht te nemen. Het gebeurde in aanwezigheid van de IOC-voorzitter, wiens organisatie de waarnemerstatus bij de VN heeft. Zo’n resolutie komt over als een loos gebaar, maar toch. Olympische Spelen voeden weliswaar nationalistische gevoelens, ze zijn ook in staat ontmoetingen te organiseren die letterlijk en figuurlijk grensoverschrijdend zijn. Een van de fakkeldragers vrijdagavond symboliseerde dat. Tennister Maria Sjarapova is geboren in Siberië, haar ouders komen uit Wit-Rusland, ze woont zelf inde Verenigde Staten en is bovenal wereldburger.

Secretaris-generaal Ban Ki-moon van de Verenigde Naties was een van de eregasten vrijdagavond in Sotsji, op de tribune gezeten naast Bach en Poetin. Ze bekeken de als altijd spectaculaire, langdurige en bombastische openingsceremonie. Eerder deze week sprak Ban Ki-moon op het congres van het IOC in Sotsji. Sporters, zei hij, dragen de vlaggen van verschillende naties, maar zijn verenigd onder het vaandel van gelijkheid, sportiviteit, begrip en wederzijds respect. En hij besteedde hoogdravende, maar ook mooie woorden aan de universele mensenrechten. Zoals van de homo’s in Rusland. Wie komt daar na de Spelen nog voor op? Of wordt het wachten op het WK voetbal, over vier jaar?

Ook dat toernooi wordt, in 2018, in Rusland gehouden.