‘Er zit Chinees mensenhaar in Nederlands brood’

Dat stond op 26 mei in nrc.next.
Dat stond op 26 mei in nrc.next.

De aanleiding

Haar op je hoofd is mooi. In je eten is het vies. Maar wat als je het haartje niet met het blote oog kunt zien? Wat als het in de ingrediënten zelf zit? Zoals in brood.

Afgelopen week ging het bericht rond dat er Chinees mensenhaar in ons brood zit. Het KRO-programma Keuringsdienst van Waarde wijdde er donderdag een uitzending aan. Twee dagen voor de uitzending kopte dagblad Metro: ‘Chinees mensenhaar in Nederlands brood.’ In de artikelen wordt uitgelegd dat het mensenhaar in broodverbeteraar L-cysteine zou zitten, een ingrediënt dat aan minder dan de helft van alle broden wordt toegevoegd. Wij checken dus de stelling: ‘er zit Chinees mensenhaar in Nederlands brood’.

Waar is het op gebaseerd?

Allereerst, wat is broodverbeteraar? Dat zorgt ervoor dat het brood beter rijst, dat het een betere structuur krijgt en beter smaakt. In broodverbeteraar kan het aminozuur L-cysteïne zitten. Dat zit van nature in levensmiddelen zoals vlees, graan en linzen en helpt mee aan de bouw van je cellen. Je kunt het verkrijgen uit dierlijk of menselijk haar, maar daar moet eerst een chemisch proces aan vooraf gaan. Het gebruik van mensenhaar, of iets ander menselijks voor voedselproducten, is binnen de EU bij wet verboden. Er is gelukkig ook een plantaardige variant van L-cysteïne.

De stelling in Metro is gebaseerd op een uitzending van Keuringsdienst van Waarde afgelopen donderdag. Een journaliste van het programma ging langs op een beurs in Frankfurt waar ook L-cysteïne-producenten uit China aanwezig waren. Met een verborgen camera sprak zij met Chinese bedrijven die toegaven L-cysteïne voor 80 procent uit mensenhaar te verkrijgen. Mensenhaar is goedkoop en bevat na een chemisch proces veel van het L-cysteïne aminozuur. Die bedrijven leverden ook L-cysteïne aan Europese landen, die het als ingrediënt gebruikten in onder meer broodverbeteraar.

En, klopt het?

„Wij importeren geen broodverbeteraar uit China”, zegt Cees Hack, de voorzitter van NEBAFA, de Vereniging van Nederlandse Fabrikanten van Bakkerijgrondstoffen. Er zijn in Nederland negentien bakkerijgrondstofproducenten die allemaal aangesloten zijn bij deze vereniging. Volgens Hack zit er géén Chinees mensenhaar in het Nederlandse brood.

Alle leden hebben afgelopen week bevestigd de plantaardige variant te gebruiken. Ook importeert geen van de producenten broodverbeteraar uit China. Eén van de producenten deed dit tot november 2013 wel, maar inmiddels niet meer. Die gebruikte gedeeltelijk de dierlijke variant, maar nooit de menselijke. Stel dat zij in oktober 2013 nog wel de dierlijke variant in ons brood stopten, dan is dat niet meer in de huidige schappen terug te vinden. Nogmaals: dit gaat niet om mensenhaar, maar om eendenveren.

Maar het programma suggereert toch echt dat er wél haar in ons brood kan zitten? In de uitzending van Keuringsdienst van Waarde vertelt Roos de Roo van broodproducent Bakels dat zij L-cysteïne gewonnen uit eendenveren importeren uit China. In de uitzending laten ze ook beelden zien van Chinese L-cysteïne-producenten die mensenhaar gebruiken. Maar het is niet zeker dat diezelfde Chinese L-cysteïne-exporteur aan het Nederlandse bedrijf levert.

„Het programma wist niet van welk Chinees bedrijf wij L-cysteïne importeerden”, zegt De Roo. Hoewel volgens De Roo de kwaliteitsdocumenten van de geïmporteerde eendenveren in orde zijn, zijn zij vanwege de maatschappelijke discussie die er is ontstaan volledig overgestapt op plantaardige L-cysteïne. Zij importeren dat ook niet meer uit China.

De Nederlandse bakkerijgrondstofproducten zeggen geen L-cysteïne te importeren uit China. Maar wat zegt de overheidsinstantie die toezicht houdt op onze voedselproducten, de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit, hierover?

Er zijn op dit moment geen aanwijzingen dat bedrijven in Nederland gebruik maken van L-cysteïne afkomstig van varkensharen of veren, laat staan uit mensenharen, zegt een woordvoerder. Volgens de woordvoerder vragen bakkerijen en bedrijven die bakkerijgrondstoffen produceren garanties van hun leveranciers over de herkomst van de geleverde producten. In China en andere landen in het Verre Oosten wordt L-cysteïne wel gewonnen uit varkensharen en kippenveren, zegt de woordvoerder.

Conclusie

De afgelopen dagen ging het nieuws rond dat er Chinees mensenhaar in ons brood zou zitten. Het betreffende ingrediënt wordt door Nederlandse producenten inmiddels niet meer uit China geïmporteerd. We kunnen niet checken of Chinese producenten in het verleden hebben gefraudeerd en illegale ingrediënten hebben geleverd. De bron waarop Metro zich baseert voor de uitspraak, bewijst echter nergens dat er inderdaad mensenhaar in brood zit of heeft gezeten. Wij beoordelen deze stelling als ongefundeerd.