Boundless Informant van NSA werd niet begrepen

Het was top secret. Maar sinds de eerste publicaties op basis van de documenten van Edward Snowden is Boundless Informant een van de meest besproken programma’s van de Amerikaanse geheime dienst NSA geworden. Afgelopen maanden hebben kwaliteitsmedia in diverse Europese landen erover bericht. Toch is nog steeds niet helder welke conclusies moeten worden verbonden aan de informatie.

Een aantal zaken staat vast. Boundless Informant is een instrument dat leidinggevenden van de NSA inzicht moet verschaffen in de gigantische hoeveelheid data die de NSA iedere dag opzuigt. Een grafiek die werd gepubliceerd door The Guardian laat zien dat het om miljarden gegevens gaat. Boundless Informant moet daar structuur in aanbrengen. Maar het instrument is nog in ontwikkeling en geeft slechts een deel van alle NSA-data weer.

Sinds afgelopen zomer hebben allerlei media, van het Duitse weekblad Der Spiegel tot het Italiaanse blad l’Espresso, over Boundless Informant gepubliceerd. De verschillende Europese media hebben zich daarbij geconcentreerd op documenten die Boundless Informant heeft gegenereerd over hun land.

Maar de interpretatie van de data blijft omstreden. Volgens The Guardian, Le Monde en El Pais geven grafieken weer welke informatie de NSA over een land heeft verzameld. En op het eerste gezicht lijkt dat ook de meest voor de hand liggende verklaring. In Boundless Informant wordt gesproken over „collection against that country”.

Maar volgens NSA-directeur Keith Alexander hebben Snowden en de journalisten er niets van begrepen. Volgens Alexander is de informatie juist door de Europese bondgenoten zélf onderschept, en daarna gedeeld met de NSA. De grafieken, zo vertelde de NSA-directeur op 29 oktober tegen het Amerikaanse Congres, „weerspiegelt informatie die wij en onze NAVO-bondgenoten hebben verzameld ter bescherming van ons land en ter ondersteuning van militaire operaties.”

Verschillende Europese landen hebben zich aangesloten bij de lezing van Alexander.

In de Snowden-documenten zit ook een document over Nederland. Maar ook de Nederlandse inlichtingendiensten hebben een prozaïsche verklaring voor de 1,8 miljoen data die de NSA in december 2012 heeft verzameld. Volgens bronnen van deze krant hebben technische experts van de AIVD en MIVD de data onderzocht – in samenspraak met de NSA. Uit de de reconstructie is volgens de bronnen onomstotelijk gebleken dat de 1,8 miljoen ‘records’ metadata zijn door het satelliet rondstation in Burum, Friesland. De elf schotels die in Burum naar de hemel wijzen, zijn in staat om internationaal satellietverkeer uit de lucht te plukken. De Nederlanse diensten richten zich daarbij op regio’s die van belang zijn voor terrorismebestrijding en overzeese operaties, zoals voor de kust van Somalië. Maar de Nederlanders houden de informatie niet alleen voor zichzelf. De Militaire inlichtingendienst MIVD deelt al langer inlichtingen die zijn onderschept in Burum, met de NSA. Daarbij gaat het niet om alle communicatie, maar alleen om de metagegevens van telefoonverkeer: wie met wie heeft gebeld, op welk tijdstip, en met welk toestel.

In de metadata die de MIVD opslaat, zitten soms ook Nederlandse gegevens (bijvoorbeeld van Somaliërs die vanuit een belwinkel in Rotterdam telefoneren naar Mogadishu). Die worden er uit gefilterd. Daarna worden de data gedeeld met de NSA.

Volgens bronnen van deze krant is het 100 procent zeker dat de Nederlandse informatie uit Boundless Informant door de Nederlandse diensten is verzameld. Experts van de MIVD hebben de Nederlandse dataset kunnen vergelijken met die van de NSA. Uit dat onderzoek, zeggen de bronnen, is een „perfecte match” gekomen.