Nintendobliepjes op de dansvloer

De band Anamanaguchi. Tweede van links is zanger Peter Berkman.
De band Anamanaguchi. Tweede van links is zanger Peter Berkman.

Bliepjes? Ja graag. Bliepjes zijn hip. Chiptune, het muziekgenre gebaseerd op soundtracks van oude videogames, is bezig aan een opmars.

Chiptune ontstond in de late jaren 70 in het land van de spelcomputers: Japan. Hoogtijdagen van het genre waren de jaren 80. En sinds die tijd samplen artiesten uit allerlei genres bliepjes uit spelletjes als Pac-man (1980), Super Mario Bros (1985) en The Legend of Zelda (1986).

Eén van de bands die het genre nu een nieuwe duw geeft is Anamanaguchi uit Brooklyn, New York. Peter Berkman (25), sinds 2006 zanger en gitarist in de band, groeide op met de magie van videogames en hun muziek. Hij verklaart de aantrekkingskracht van chiptune door het verlangen om te prutsen met simpele elektronische geluiden. „Voor veel muzikanten druist chiptune in tegen de ‘top production, top technology’-cultuur die popmuziek lange tijd gehad heeft. De meest simpele elektronische geluiden leveren soms zeer interessante resultaten op.”

Het geluid komt uit chips

Anamanaguchi trad pas echt in het voetlicht met het schrijven van de soundtrack van de videogame van Scott Pilgrim. Vorig jaar liet de band met hun crowdfundingsactie voor het tweede album Endless Fantasy zien hoe populair chiptune eigenlijk is. In plaats van de benodigde 50.000 dollar, die de band in een recordtijd van elf uur ophaalde via crowdfunding-platform Kickstarter, steeg de teller uiteindelijk naar ruim 280.000 dollar. Dat maakte hun campagne de op één na succesvolste muziekcampagne ooit, na Amanda Palmer, die in 2012 bijna 1,2 miljoen dollar bijeen wist te harken dankzij haar fans.

Maar wat ís chiptune nou eigenlijk? Het geluid komt uit de chips van de gamecomputers, oftewel de consoles. Het bekendst zijn het Nintendo Entertainment System (NES) en de Nintendo Gameboy, waarvan de muziek geproduceerd wordt door een specifiek voor dat apparaat ontworpen stukje hardware, dat het programma vertaalt naar muziek. Elke console heeft een andere chip, die weer een specifiek geluid genereert.

Ook in Nederland is er animo voor chiptune. De Games In Concert-reeksen van het Metropole Orkest trekken al jaren volle zalen. Sinds 2009 kun je naar chiptunefeesten van Eindbaas, georganiseerd door Frans Twisk (30). Hij haalt internationale chiptune-artiesten naar Nederland en met een open podium scout hij Nederlands chiptunetalent. Twisk begon in Ekko in Utrecht en is wegens populariteit uitgebreid in De Melkweg, waar in mei vorig jaar de eerste Amsterdamse chiptune-editie van Eindbaas plaatsvond.

Het klinkt vaak heel vrolijk

„Chiptune klinkt heel fris en is tegelijkertijd heel herkenbaar”, vindt Twisk, maar er zit wel een duidelijk verschil tussen gamemuziek en de chiptune van nu. „Gamemuziek is ooit gemaakt om spanning op te bouwen. Als je dat uit de context haalt, klinkt het wat kaal maar de melodieën zijn vaak het bekendst.”

Chiptune is heel veelzijdig. Je kunt allerlei 8-bit versies maken van andere genres, de gemene deler is dat het vaak heel vrolijk klinkt. „Chiptune heeft een hele andere sfeer dan menig ander elektronisch muziekfeest zoals dubstepfeesten, die zijn vaak grauw.”

Berkman denkt dat chiptune nu populairder wordt omdat het een natuurlijke reactie is op technologie die uit de hand loopt. „Voor veel mensen is een Gameboy een veel vriendelijker apparaat om vast te houden dan een iPhone. En iedereen kan chiptune maken omdat je er online alles over kunt opzoeken.”

Anamanaguchi gebruikt de NES square wave als basis, een veel in synthesizers voorkomende vierkantvormige geluidsgolf. Als je ‘m tekent, ziet die er ongeveer zo uit: _--_--_--. Het is Berkmans favoriete geluid: „Het is dat glitterige geluid, oftewel de belangrijkste melodie uit The Legend of Zelda. Het is een simpele, abstracte tool maar extreem veelzijdig. Het kan een overwinningstrompet zijn, of een kristal. Je kunt muziek ermee maken vergelijken met het tekenen van iemands gezicht en dat er blij uit laten zien, terwijl je duizend verschillende geluidslijnen gebruikt. Of je kunt twee stipjes tekenen, en een gebogen lijn en opeens is het een happy face waar iedereen van houdt. Maar die kun je omdraaien en dan verandert de betekenis meteen. Hetzelfde principe geldt voor de NES square wave. Zelfs de kleinste verandering in detail verandert de volledige betekenis en beleving van het geluid.”

En komt met zoet neonlicht

Sommige chiptune-artiesten stuiteren live over het podium met hun Gameboys, Anamanaguchi vertaalt chiptune naar een ‘normaal’ ogende rockband: twee gitaren, drums, en een drumpad. Omdat het live bespelen van consoles toch wat lastig bleek voor een verhit en enthousiast publiek – „de Nintendo’s zijn weleens gecrasht” – heeft Anamanaguchi de tracks nu geprogrammeerd. Die lopen weer synchroon met suikerzoete neonlichtpalen en kubussen.