Krachtdadig optreden of juist zwak beheer?

Vier gemeentelijke diensten staan na blunders onder verscherpt toezicht. Maar de nadruk moet liggen op voorkomen, in plaats van genezen.

Eric Wiebes, sinds dinsdag staatssecretaris van Financiën, was als wethouder een algemeen erkend briljante oplosser van problemen.
Eric Wiebes, sinds dinsdag staatssecretaris van Financiën, was als wethouder een algemeen erkend briljante oplosser van problemen. foto ANP

Stadsdeel Zuid mist geen geld. Wat een opluchting!

Er gaat de laatste tijd in Amsterdam bijna geen dag meer voorbij of de verkeerd terechtgekomen geldbedragen en de dreigende tekorten vliegen je om de oren: 188 miljoen euro ten onrechte uitgekeerde belastingtoeslagen, waarvan anderhalf miljoen voorgoed kwijt. Deze week onduidelijkheid over de kosten voor de metrolijn Oost – schiet Amsterdam daar 30 miljoen euro bij in, of vangt de lage rente die tegenvaller op? En dan was daar nog dat bijna knusse bedrag van stadsdeel Zuid: 46.000 gulden (ooit het equivalent van een kleine 21.000 euro).

Waar komen die guldens anno 2014 vandaan? Van de vuilnisbelt. Dit schreef het stadsdeelbestuur dinsdag over de kwestie: „Op zaterdag 11 januari is er bij afvalscheidingstation HVC in Hoorn een geldbedrag in guldens aangetroffen dat mogelijk afkomstig is uit afgedankt meubilair dat eerder stond opgeslagen in het voormalige stadsdeelkantoor aan het President Kennedyplantsoen. (...) Het is niet bekend waar het geld vandaan komt. Wat wel duidelijk is dat het om geld gaat dat stamt van vóór de invoeringsdatum van de euro, te weten 1 januari 2002.”

En dan volgt het verlossende zinnetje: „Stadsdeel Zuid mist geen geld.” Zo, dat is ook weer weg-verantwoord.

Misschien zit er wel een gemene deler in al die bedragen. Dat is tenminste het gevoel dat blijft hangen na een kort telefonisch gesprek met directeur Jan de Ridder van de Rekenkamer Amsterdam. Hij bleek meer geschrokken van de nonchalance bij het beheren van een financieel programma van 1 miljard euro, dan van de vraag of er feitelijk een tekort van 30 miljoen euro zal ontstaan. Dat de gemeente genoegen had genomen met „vage afspraken” met de omliggende regio, dat was de kern van de boodschap van het Rekenkamerrapport over de metro. „Afspraken worden drijfzand als je de kaders loslaat.”

Politici, het wordt vaker gezegd, zijn geneigd oplossingen te bedenken voor urgente problemen. En Eric Wiebes was als wethouder een algemeen erkend briljante oplosser van problemen. Beheer lijkt misschien niet altijd urgent, maar is wel het belangrijkst. Voorkomen is beter dan genezen. In Amsterdam is de neiging tot genezen wel heel sterk, zegt De Ridder.

Hij wijst op twee beleidsinstrumenten die laten zien wat hij bedoelt. De regeling risicovolle projecten, waarmee het college even extra krachten vrijmaakt voor een lastig dossier, en het verscherpte toezicht. Ze worden allebei steeds vaker ingezet in Amsterdam, zegt De Ridder, en daar worden die instrumenten stomp van.

Na de blunder met de 188 miljoen stelde het college de Amsterdamse belastingdienst onder verscherpt toezicht. Dat is inmiddels de vierde ambtelijke dienst die deze vorm van toezicht krijgt. D66-fractievoorzitter Jan Paternotte rekende in de raad even voor dat nu eenderde van alle ambtenaren onder verscherpt toezicht staat. Is dat een teken van krachtdadig bestuur? Of juist van zwak beheer?

De Ridders kanttekeningen zijn hoe dan ook een goede relativering van de euforie rond het vertrek van wethouder Wiebes naar Den Haag om daar het puin bij de Belastingdienst op te ruimen. Niet dat de kwaliteiten van Wiebes moeten worden gerelativeerd. De Rekenkamer Amsterdam doet niets af aan diens verdiensten als wethouder en ook zijn politieke tegenstanders prezen de grote creatieve kracht van Wiebes.

Maar het borstkloppen op Amsterdam als dé kweekvijver voor nationaal talent (Asscher naar Den Haag! Wiebes naar Den Haag! Merel Westrik naar RTL Nieuws!), als het Ajax van het landsbestuur – dat mag wel een tandje minder.