Hoe Plasterk verstrikt raakte in het NSA-dossier. Een beknopte tijdlijn

Ronald Plasterk heeft dinsdag wat uit te leggen aan de Kamer. Foto ANP / Martijn Beekman

Niet de Amerikanen, maar Nederland zelf verzamelde de gegevens van 1,8 miljoen telefoontjes. Gisteren bleek dat minister Plasterk (Binnenlandse Zaken) vorig jaar verkeerde feiten heeft gepresenteerd. Dinsdag houdt de Kamer een spoeddebat. Hier een korte tijdlijn van de gebeurtenissen tot dusver.

5 augustus
Op 5 augustus publiceerde het Duitse weekblad Der Spiegel diverse documenten die waren gelekt door klokkenluider Edward Snowden. De stukken gaven volgens Der Spiegel een overzicht van de enorme hoeveelheden telecommunicatie die de NSA in verschillende landen had onderschept. Tussen de stukken zat ook een grafiek met de kop ‘Nederland’, waaruit bleek dat de NSA in december 2012 1,8 miljoen sets metadata van telefoonverkeer in relatie tot Nederland had verzameld.

28 oktober
Op 28 oktober schreef Plasterk aan de Kamer dat “het kabinet zich bewust [is] van de mogelijkheid dat de Amerikaanse NSA telefooncommunicatie kan onderscheppen”. De Nederlandse regering, aldus Plasterk, voerde inmiddels gesprekken met de NSA over een “bilaterale oplossing”.

NSA-baas Keith Alexander. Foto EPA / Jim Lo Scalzo

29 oktober
Tijdens een hoorzitting van het Amerikaanse Congres nam de NSA-directeur nadrukkelijk afstand van de berichtgeving in de Europese media. “Dit is geen informatie die wij over Europese burgers verzameld hebben”, zei directeur Keith Alexander.

“Het gaat om informatie die wij en onze Navo-bondgenoten hebben vergaard voor de bescherming van ons land en ter ondersteuning van militaire operaties.”

30 oktober
Plasterk schuift aan bij Nieuwsuur en haalt tijdens het gesprek een brief uit zijn binnenzakje. Het was een bericht van de NSA, waarin de geheime dienst zou bevestigen dat er op grote schaal telefoongegevens in Europa werden verzameld. Plasterk zag hierin de bevestiging van eerdere berichten, dat de NSA ook data verzamelt in Nederland. De interpretatie van Plasterk staat dus haaks op de boodschap van NSA-baas Alexander één dag eerder.

Onze politiek redacteur Tom-Jan Meeus vandaag in nrc.next:

“Pikant genoeg blijkt nu dat Plasterk vorig jaar vanuit het kabinet al werd gewaarschuwd zich terughoudend op te stellen bij mediavragen over het opereren van de Nederlandse diensten. Zo ontraadde Hennis, wier militaire MIVD de principiële partner van de NSA is, hem het interview met Nieuwsuur, zo bevestigen Haagse bronnen. Niet alleen begaf Plasterk zich voor een deel op haar beleidsterrein, ook was zij van mening dat het te vroeg was voor al te stellige uitspraken.”

De ministers Plasterk en Hennis-Plasschaert. Foto ANP / Martijn Beekman

5 februari
Gisteren was daar ineens de Kamerbrief van de betrokken ministers Plasterk en Hennis-Plasschaert. Het bleek toch allemaal anders te liggen. Volgens het kabinet heeft “aanvullende informatie” en “nader onderzoek” geleid tot de conclusie dat de 1,8 miljoen metadata records zijn verzameld door de Nederlandse diensten AIVD en MIVD “in het kader van terrorismebestrijding en militaire operaties in het buitenland.” De data zijn vervolgens met de VS gedeeld, aldus het kabinet.

Plasterk en Hennis in de brief:

“De bedoelde grafiek wijst op circa 1,8 miljoen records metadata die door de Nationale Sigint Organisatie (NS0) zijn verzameld in het kader van terrorismebestrijding en militaire operaties in het buitenland.”

Foto ANP / Martijn Beekman

Dinsdag spoeddebat
Dinsdag zal Plasterk in de Kamer moeten uitleggen waarom hij de Kamer niet eerder heeft gemeld dat het de Nederlandse inlichtingendiensten waren die 1,8 miljoen telefoongesprekken registreerden. Uiterlijk maandag moet Plasterk nog schriftelijke vragen van de Kamer beantwoorden.

Met dank aan Steven Derix.

    • Marije Willems