Britten betalen prijs voor verwaarlozing van dijken

De wateroverlast in Engeland leidt tot boosheid tegen de regering. Waterbeheer is voor Britten niet zo belangrijk als in Nederland.

Slecht weer teistert de Britse eilanden en Ierland al vanaf december vorig jaar. Hevige regen en storm hebben vooral het zuidwestelijk deel van Engeland in de greep. Al sinds een maand staan duizenden hectaren in het gebied Somerset Levels onder water, door overvloedige regenval en overstromende rivieren. Enkele dorpen staan onder water en veel inwoners zijn geëvacueerd. Anderen blijven uit angst voor plunderingen. Nog steeds zitten in het zuidwesten bijna duizend huishoudens zonder elektriciteit.

De wateroverlast is groot. Een spoorlijn langs de kust in Devon, een belangrijke verkeersader, is weggespoeld. Het zal enkele weken duren voor die weer in bedrijf is. Een deel van een pier bij Brighton is ingestort. En er is vandaag en ook in het weekeind nog veel meer regen op komst.

De vraag rijst waarom de Britten niet meer hebben gedaan om deze overstromingen te voorkomen. Premier David Cameron zegde gisteren honderd miljoen pond (120 miljoen euro) extra toe voor maatregelen tegen overstromingen. Maar is dat niet te laat? Politici en bewoners van de getroffen gebieden geven de regering in Londen de schuld. Sommigen wijzen Nederland aan als een van de landen die hun zaakjes wél goed op orde hebben.

Dat beeld klopt wel enigszins, zegt hoogleraar waterbouwkunde Han Vrijling aan de Technische Universiteit Delft. „Engeland vindt het niet zo’n ramp als een storm stukjes van de kust afslaat. En de Engelsen nemen geen maatregelen in gebieden waar weinig mensen wonen. Net als de Amerikanen. Tot de overstromingen in New Orleans werd er ook bijna niets gedaan aan verouderde keringen. Wat er in Engeland moet gebeuren, is de bebouwing bij rivieren zoneren en delen van de rivieren bedijken. Nederlanders kunnen daar goed bij helpen. Het is geen ingewikkeld werk, maar wij hebben er veel ervaring mee.”

Wat waterbeheer betreft, zijn de historische, geografische en culturele verschillen tussen het Verenigd Koninkrijk en Nederland groot. Op de heuvelende Britse eilanden stroomt het water doorgaans in vrij verval en ongehinderd naar zee. Daardoor ontbrak, anders dan in Nederland, historisch gezien de noodzaak om het waterbeheer tot in detail te regelen.

„In een plat land als Nederland moet je alles altijd wegpompen”, zegt Frans Klijn, onderzoeker rivierbeheer bij kennisinstituut Deltares. „Om hier te kunnen leven, moet veel water worden afgevoerd. Dat kan alleen als je de drainage goed op orde hebt. Dat heeft Nederland de vorige eeuwen goed gedaan, met een mooi systeem met sloten, boezems, sluizen en gemalen.”

Voor de Britse eilanden is waterbeheer nooit een allesbepalende voorwaarde geweest. Waar Nederland hoge dijken heeft gebouwd om te voorkomen dat bijvoorbeeld de Rijn in één klap een halve provincie in de ellende stort, zijn de Britten van oudsher gewend aan rivieren die zo nu en dan enigszins buiten hun oevers treden. Een beetje zoals de Maas in Limburg.

Dat de Britse rivieren nu dramatisch overstromen, is uitzonderlijk. Onderzoeker Klijn: „Ik wil niet onmiddellijk een verband leggen met klimaatverandering maar het Verenigd Koninkrijk heeft de laatste jaren wel heel vaak veel regen gehad, en dat werd veroorzaakt door hoge temperaturen. Daar komen nu de stormen op zee bij, waardoor het water niet snel naar zee kan afstromen.”

De afgelopen jaren hebben de Britten het beleid om rivieren meer ruimte geven en bebouwing in de rivierdalen ontmoedigen, maar dat helpt natuurlijk niet tegen al die bebouwing van vóór dat beleid. Klijn: „Het is lastig om dat terug te draaien. Een leuk Engels stadje haal je niet zomaar weg.”

En nog iets. Anders dan Nederland, waar overheden zich al eeuwen ontfermen over waterbeheer in een land onder de zeespiegel, laten de Britten de verantwoordelijkheid daarvoor graag over aan het individu. In Nederland betalen we belasting aan waterschappen die waterwerken regelmatig inspecteren en onderhouden om boeren en burgers te vrijwaren van natte voeten, in het Verenigd Koninkrijk moet je zelf op je spullen letten en ben je, als je een hypotheek wilt, verplicht verzekerd tegen overstromingen. „En verzekeraars nemen geen maatregelen om overstromingen te voorkomen. Die keren liever af en toe een schadebedrag uit”, zegt hoogleraar Vrijling.