Verliefd op je besturingssysteem

Een felblauwe lucht boven een groene weide. Dat was het vertrouwde bureaublad voor een hele generatie computergebruikers die opgroeiden met Windows XP. Na bijna dertien jaar trekt Microsoft de stekker uit eXPerience.

Het softwarebedrijf stopt per 8 april met het updaten van veiligheidslekken en raadt iedereen aan om vooral te upgraden naar een nieuwere Windows-versie. Want zonder continue reparaties is XP digitale gatenkaas. Een inkoppertje voor cybercriminelen.

Daar dachten ze in 2001 anders over, toen XP op de markt verscheen: „Een dramatische verbetering van de computerervaring. Revolutionair stabiel, betrouwbaar, een holistische digitale ervaring”, aldus een oud persbericht.

XP werd populair, in tegenstelling tot opvolger Windows Vista (2007), en kreeg een tweede jeugd als besturingssysteem op netbooks. Het bedrijfsleven gebruikte XP zo lang mogelijk: lekker goedkoop en geen gedoe met upgrades. Zelfs nu, begin 2014, is de hoogbejaarde Windows-versie goed voor 30 procent van al het webverkeer. Gebruikers zijn te laks om te vernieuwen, en vergroeid geraakt met het besturingssysteem waarmee ze al jarenlang werken.

Kun je dan zo verknocht raken aan een computer? Ja! roepen Apple-fans in koor. Afgelopen maand vierden ze het dertigjarig jubileum van de Macintosh. De ‘Mac’ was in 1984 de eerste succesvolle personal computer met een bureaublad en grafische vensters die je met een muis kon bedienen. Revolutionair in een tijd waarin Microsoft-gebruikers nog DOS-commando’s uit het hoofd moesten leren. In die jaren ontstond de slepende vete tussen pc- en Mac-gebruikers, nog altijd voelbaar.

De liefde voor een computer gaat nog veel verder in de film Her, die deze maand in Nederland in première gaat. De film (van regisseur Spike Jonze) speelt zich af in een tijd waarin computers foutloos bediend kunnen worden door de menselijke stem. Het is een knipoog naar Siri, de virtuele dame die taken uitvoert op de iPhone, en de slimme spraakbesturing in Android smartphones.

Er is niet eens zoveel fantasie voor nodig om een toekomst voor je te zien waarin de stem muis en toetsenbord vervangt. In Her werkt het als volgt: je stopt een witte deurbel in je oor die draadloos verbinding maakt met een telefoon ter grootte van een visitekaartje en je begint te praten. Op kantoor, in de trein, thuis: de hele wereld mummelt in zichzelf.

Dat gaat prima, totdat hoofdpersoon Theo een upgrade installeert. Zoals iedereen weet, is dat vragen om problemen. Het nieuwe besturingssysteem OS1 beschikt over kunstmatige intelligentie en zelfs over een eigen bewustzijn. Wie niet meer over de film wil weten, stopt hier met lezen.

Theo maakt kennis met een systeem dat zichzelf Samantha noemt. Het is geen monotoon pratende supercomputer à la HAL 9000 uit Stanley Kubricks 2001: A Space Odyssey. Samantha is intelligent, begripvol, nieuwsgierig en speelt een aardig deuntje piano. Haar stem wordt vertolkt door actrice Scarlett Johansson. Niet zo raar dat Theo verliefd wordt.

Een fluisterende, flirtende, kirrende Scarlett in je oor. Dat is andere koek dan de pc waarmee ik opgroeide: het enige interactieve vermaak kwam van Clippy (de pratende paperclip die zich altijd ongelegen meldde in MS Office).

Maar computers blijven computers, zelfs al zijn ze kunstmatig intelligent. De meest herkenbare scène in Her is het moment waarop OS1 het begeeft. „Operating system not found”, verschijnt er in beeld. Het is de moderne variant op de blue screen of death waarmee Windows-computers vroeger de geest gaven.

Theo dubbelklikt woest op zijn deurbel, stopt het ding in een ander oor, hamert in paniek op zijn telefoon. Je ziet hem denken: moet ik nu ‘control-alt-delete’ roepen?