Ondanks zijn grilligheid consistent

De carrière van de regisseur verliep grillig. Maar hij is terug aan de top met ‘American Hustle’.

Precies twintig jaar geleden won David O. Russell (1958) op het Sundance festival de publieksprijs voor zijn debuutfilm Spanking the Monkey. Tien jaar later was zijn onnavolgbare filosofische komedie I heart Huckabees een enorme flop. Weer tien jaar later is zijn nieuwste film, American Hustle, genomineerd voor maar liefst tien Oscars. Het kan verkeren. Russells loopbaan kent een grillig verloop, vol hoogte- en dieptepunten. Die loopbaan is mooi op te delen in tweeën, met als omslagpunt het falen van I heart Huckabees, een heel persoonlijk project dat de Nederlandse bioscopen niet eens haalde.

De grilligheid van zijn carrière zit ook in zijn oeuvre, zowel in de films zelf – waarin briljante momenten opeens gevolgd kunnen worden door een tenenkrommende scène – als tussen de films onderling. Zo wordt de krankzinnige screwballcomedy Flirting with Disaster gevolgd door de surrealistische oorlogsfilm Three Kings, en na boksfilm The Fighter maakte hij de komedie Silver Linings Playbook.

Maar de onvoorspelbaarheid van David O. Russell en zijn zeven films tellende oeuvre is grotendeels schijn. Aan de meeste van deze films ligt iets persoonlijks en autobiografisch ten grondslag, iets wat meestal met familie te maken heeft.

In zijn eerste film Spanking the Monkey wurgt de hoofdpersoon bijna zijn moeder nadat hij een incestueuze nacht met haar heeft beleefd. In de voor 40.000 dollar gemaakte film, door Russell een ‘feel-bad-movie’ genoemd, is familie verstikkend en wordt het ouderlijk huis door Russell zeer claustrofobisch in beeld gebracht. De enige manier om eraan te ontsnappen is door weg te gaan, wat de zoon aan het eind van de film dan ook doet.

Nadat Spanking the Monkey de publieksprijs op Sundance had ontvangen, kreeg David O. Russell van Miramax een groot budget van om met bekende acteurs Flirting with Disaster te maken. Hierin gaat de geadopteerde Ben Stiller op zoek naar zijn biologische ouders en ontdekt hij dat bloedbanden ook niet alles zijn. Familie is iets wat je zelf creëert, zoals de warme banden tussen het groepje soldaten dat tijdens de Eerste Golfoorlog achter Saddams verborgen goud aangaat in Three Kings (1999). Het was David O. Russells eerste grote hit, al had hij tijdens de productie een enorme aanvaring met George Clooney.

Ook boksfilm The Fighter ging over familiebanden die zowel benauwend als warm kunnen zijn. Het artistieke en commerciële succes van The Fighter bevrijdde Russell. Zijn werk werd minder cerebraal en hij centreerde het nog meer rond zijn acteurs.

Het leverde veel Oscarnominaties op, die verzilverd werden door Christian Bale en Melissa Leo (The Fighter) en vorig jaar door Jennifer Lawrence – dit jaar is ze weer genomineerd. De focus op (een uitgebreide) familie bleef, evenals de zoektocht naar liefde door personages die eigenlijk minder buitenissig zijn dan ze lijken.