‘Meerderheid Nederlanders wil uit EU stappen’

Dat werd maandag gezegd in Goedemorgen Nederland
Dat werd maandag gezegd in Goedemorgen Nederland .

De aanleiding

„Een meerderheid van de Nederlanders vindt dat we uit de Europese Unie moeten stappen. Dat blijkt uit onderzoek dat vandaag verschijnt, van Maurice de Hond, in opdracht van de PVV.”

Zo luidde maandag de aanhef van Goedemorgen Nederland. Het tv-programma interviewde Geert Wilders over de opiniepeiling waaruit zou blijken dat 55 procent van de Nederlanders uit de Europese Unie wil stappen. Wilders noemde de uitkomst „overweldigend”. Hij benadrukte dat het gaat om een „representatieve test van Maurice de Hond”. We checken het: wil een meerderheid van de Nederlanders uit de EU stappen?

Waar is het op gebaseerd?

Pas als het item een minuut bezig is, blijkt dat er een addertje onder het gras zit. Want de vraag die Maurice de Hond aan zijn panel heeft voorgelegd, is de volgende: „Vindt u dat Nederland zou moeten vertrekken uit de Europese Unie als dit extra economische groei en banen oplevert voor Nederland?”

„Ja, dat vind ik”, antwoordde 55 procent.

Maar dat is een heel ándere vraag. Toch, Maurice de Hond?

Ja, dat snapt de opiniepeiler zelf ook wel. „Dit is geen onderzoek waarin ik probeer vast te stellen of mensen uit de EU willen stappen”, aldus De Hond aan de telefoon. „De PVV vroeg mij om te peilen of mensen uit de EU willen stappen wanneer zou blijken dat dit economisch voordeel oplevert. Dat heb ik gedaan. De enige voorwaarde was dat bij de presentatie ook expliciet vermeld zou worden hoe de vraag is gesteld. Dat heeft de PVV netjes in haar persbericht gezet. Dat journalisten vervolgens de nuance weglaten, kan ik ook niet helpen.”

En, klopt het?

We leggen het EU-onderzoek van Maurice de Hond voor aan twee deskundigen: Lex Olivier (ombudsman voor markt- en opinieonderzoek) en Will Tiemeijer (gepromoveerd op opiniepeilingen).

Beiden komen tot dezelfde conclusie: Maurice de Hond heeft een „sterk sturende” en zelfs „manipulatieve” vraag aan zijn opiniepanel voorgelegd. „Hij heeft stelling en argumenten met elkaar verweven”, zegt Will Tiemeijer. „Zo hoor je dat niet te doen.”

Want door een argument in een stelling te verwerken, kun je de uitkomst van een peiling sterk beïnvloeden. De Amerikaanse onderzoekers Sniderman en Theriault toonden dit in 2004 aan met een experiment. Twee groepen werd gevraagd wat zij van een bepaalde maatregel vinden, maar bij de ene groep werd een argument vóór de maatregel in de vraag verwerkt, en bij de andere groep een argument tegen. Wat bleek: van de groep die het argument voor kreeg te horen, steunde 72 procent de maatregel. Bij de andere groep was dit slechts 44 procent.

Om deze reden had De Hond dus geen argument moeten noemen in zijn vraag over een vertrek uit de EU, zegt expert Tiemeijer. „En als dat om één of andere reden niet mogelijk is, moet je evenwicht aanbrengen, dus zowel mogelijke voordelen noemen als mogelijke nadelen.”

Conclusie

Maurice de Hond heeft zijn opiniepanel een ‘sturende’ vraag gesteld over een vertrek van Nederland uit de Europese Unie. Door een argument vóór een vertrek uit de EU in de vraag te verwerken, is de neiging groter om deze vraag met ‘ja’ te beantwoorden. Uit diverse andere peilingen, waaronder zelfs één van Maurice de Hond, blijkt dat een minderheid van de Nederlanders uit de EU wil stappen. Dus de bewering is onwaar.