Ineens had de VVD allemaal nieuwe leden

De Heemskerkse VVD doet niet mee aan de raadsverkiezingen. Kandidaten zijn bedreigd, de ledenraad is ‘overvallen’.

Braakliggend terrein aan de Bachstraat in Heemskerk. Lokale bedrijven die er wilden bouwen, verwijten de VVD gebrek aan steun.
Braakliggend terrein aan de Bachstraat in Heemskerk. Lokale bedrijven die er wilden bouwen, verwijten de VVD gebrek aan steun. Foto Olivier Middendorp

De boodschap van het per post bezorgde briefje was helder. „Je hebt nog twee weken, anders gaat je kop eraf. TREK JE TERUG.”

Het was eind vorig jaar niet het eerste dreigement dat VVD’er Thijs Jansen (20) ontving. Het kandidaat-raadslid in het Noord-Hollandse dorp Heemskerk (39.000 inwoners) was al langer speelbal in een ongekend harde machtsstrijd binnen de VVD. Een maand eerder was Jansen op identieke wijze gesommeerd zijn kandidatuur in te trekken. „Je bent homoseksueel en je weet niet waar je het over hebt. Trek je terug nu het nog kan.”

Na een aanmaning („Blijkbaar heb je de waarschuwing niet begrepen”) werd Jansen afgelopen weekend voor de vierde keer bedreigd. Jansen: „Ik herkende de enveloppe meteen.” De inhoud was opnieuw alarmerend. „Er is nog één abces op de lijst en dat ben jij.” Jansen: „Ik schrok me kapot.” Reden voor hem zich alsnog terug te trekken. „Dat adviseerde de politie me al na de eerste brief, maar toen wilde ik dat absoluut niet. Nu kon ik niet anders meer.” Hij zucht. „Bang is niet het woord, maar ik voel me ontzettend naar.”

De brief was voor het landelijke en het regionale VVD-bestuur maandag aanleiding voor de meest drastische maatregel: de partij terugtrekken voor de komende raadsverkiezingen in Heemskerk.

„Een zeldzaamheid in de lokale politiek”, zegt burgemeester Mieke Baltus. „De democratie is in hier in het geding.” Regionaal VVD-voorzitter Henri Meijdam: „Het was een no win-situatie.”

Kern van het conflict ligt volgens betrokkenen in een overeenkomst in juni 2006. Dan koopt de Kennemer Bouwgroep het raadhuis aan de Bachstraat en twee andere percelen van de gemeente voor ruim zes miljoen euro. Na verhuizing naar een nieuw raadhuis, iets verderop, moeten aan de Bachstraat luxe appartementen verrijzen. Maar door de economische crisis is er in 2010 geen animo meer voor.

De Bouwgroep wil compensatie voor het fiasco, maar de gemeente wijst die claim af. Tot frustratie van de drie in de Bouwgroep participerende lokale aannemers. Die rekenen het vooral ‘hun’ VVD zwaar aan. Zeker als daarna slechts één van de drie de tegenslagen overleeft.

De enige VVD-wethouder, Ellen van Tongeren, is de gebeten hond. Zeker als ze zich in 2013 kandideert als lijsttrekker. Op 1 juli dat jaar, de dag waarop de partij beslist over het lijsttrekkerschap, ontvangt ze thuis een brief. „Ik wil dat je stopt, ik maak je af. Geen lijsttrekker”, staat er in uitgeknipte krantenletters te lezen. Van Tongeren houdt de bedreiging voor zich maar trekt zich direct terug. Sindsdien doet ze aangeslagen haar werk. „Ik ben de afgelopen jaren voor werkelijk alles uitgemaakt”, zegt ze hoorbaar gestresst.

De zomer van 2013 brengt de partij allerminst rust. De procedure voor de samenstelling van de kieslijst wordt door onder anderen Thijs Jansen met succes aangevochten bij het landelijk VVD-bestuur. Kort daarna ontvangt hij de eerste dreigbrief. Een interim-bestuur stelt de lijst opnieuw samen, met een nieuwe lijsttrekker.

Op 10 januari stellen de liberalen in cultureel centrum De Jansheeren dan eindelijk hun kandidatenlijst vast. De VVD blijkt in korte tijd tientallen leden rijker te zijn. Tal van familieleden en vrienden van bij de Kennemer Bouwgroep betrokken VVD’ers zijn aanwezig. Huidig VVD-fractievoorzitter Aalt Bruinekool: „Het was pure infiltratie.” De groep laat zich gelden.

De lijst wordt andermaal herzien, tot tevredenheid van de nieuwkomers die worden gesouffleerd door oud-bowlingbaanhouder Bertus Berghuis en voormalig aannemer Herman Gerrits. Alleen ‘dissident’ Thijs Jansen wijkt nog niet. Dat gebeurt pas afgelopen weekend. Jansen, de laatste brief citerend: „Ik meen wat ik in de vorige brieven schreef, dus trek je terug.”

Gerrits, die naar eigen zeggen niet failliet ging maar er zelf voor koos om te stoppen met zijn bouwbedrijf, ziet „geen enkele relatie” tussen de transactie uit 2006 en de strijd binnen de VVD. „Hoe komt u daarbij?” Dat het braakliggende terrein aan de Bachstraat inmiddels een moestuin is, die de naam ‘Eetbaar Heemskerk’ draagt, is hooguit „jammer”. Van eventuele bedreigingen van VVD’ers „walgt” hij, als ze werkelijk zijn geuit althans. „Want dat betwijfel ik zeer.”

Ook Berghuis (74), al decennia actief VVD’er, heeft zijn twijfels. „Ik hoor zoveel onwaarheden. Daar houd ik me buiten.” Waar het hem om gaat, is het partijbelang. „Dus als je het vier jaar niet goed doet, moet je plaatsmaken voor anderen”. Voor hem? Berghuis: „Bijvoorbeeld.”

Dat anderen, onder wie fractievoorzitter Bruinekool, in hem „de splijtzwam van de VVD” zien, zegt hem niets. Berghuis: „Geloof me: er klopt geen reet van.”