Beleid PvdA en VVD wordt weer omgebogen

De eerste zin van een brief die staatssecretaris Klijnsma maandag naar de Tweede Kamer stuurde, onderstreepte nog eens hoe het nu met de politieke machtsverhoudingen is gesteld. „Hierbij bied ik u een overzicht aan van de afspraken die ik gemaakt heb met de fracties van D66, ChristenUnie en SGP en de coalitie over de bijstandswet en de Participatiewet.” De PvdA-staatssecretaris van Sociale Zaken en Werkgelegenheid moest wel tot zo’n akkoord met deze drie oppositiepartijen komen, anders was er voor haar voorstellen geen meerderheid geweest in de Eerste Kamer.

Zo’n zin toont dat het dualisme in Den Haag dezer dagen kan worden gedefinieerd als besloten vooroverleg tussen de regeringsfracties, VVD en PvdA, en de zogenoemde ‘constructieve drie’. De twee grootste oppositiepartijen, SP en PVV, voormalige regeringspartij CDA en de resterende fracties moeten wachten tot zij via het Kamerdebat en de voorbereiding daarop bij de wetsvoorstellen worden betrokken. Gelukkig is het kabinet wel openhartig over het bestaan en de resultaten van het dualistisch beraad.

In zekere zin lijkt Rutte II daarmee steeds meer op Rutte I. In zijn eerste kabinet moest de VVD-premier samen met het CDA zakendoen met gedoogpartner PVV, die daarmee een streepje voorhad. En nu met D66, ChristenUnie en SGP, die gedrieën de coalitie in de Eerste Kamer aan een meerderheid van precies één zetel kunnen helpen. Het verschil is dat de PVV in 2010 bij de opstelling van het regeer- en gedoogakkoord was betrokken en dat de ‘C3’ in feite steeds bezig zijn om achteraf het regeerakkoord van VVD en PvdA te herschrijven. Vanzelfsprekend en met recht maken zij gebruik van de spilpositie die ze bekleden en proberen ze dat akkoord zoveel mogelijk naar hun eigen wensen en opvattingen bij te buigen.

Daarbij moeten ze ook hun onderlinge verschillen overbruggen. Een wijziging in Klijnsma’s bijstandswet is bijvoorbeeld dat alleenstaande ouders met kinderen van vijf jaar en jonger toch weer van sollicitatieplicht worden ontheven; een maatregel die net zo vaak wijzigt of dreigt te worden gewijzigd als in Nederland de regeringscoalitie van kleur verschiet. Het is typisch een concessie van partijen als VVD en D66 aan ChristenUnie en SGP.

Het voorstel van de staatssecretaris is op meer punten bijgesteld. De wijzigingen zijn niet zozeer principieel als wel een afzwakking van eerder aangekondigde maatregelen. Gemeenten en hun sociale diensten krijgen weer wat meer beleidsvrijheid. Daar is veel voor te zeggen. Zij zijn de uitvoerders van de Wet werk en bijstand en draaien grotendeels voor de kosten op. Gemeenten delen dus het belang dat het beroep op bijstandsuitkeringen zo laag mogelijk is, wat ook uit maatschappelijke overwegingen wenselijk is: werk is de snelste vlucht uit armoede en achterstand.