Dit is een artikel uit het NRC-archief De artikelen in het archief zijn met behulp van geautomatiseerde technieken voorzien van metadata die de inhoud beschrijven. De resultaten van deze technieken zijn niet altijd correct, we werken aan verbetering. Meer informatie.
Bekijk hele krant

NRC Handelsblad

Geopolitiek

Op Brusselse alarmkreet over corruptie volgt nog geen actie

het rapport van de Europese Commissie over corruptie in de lidstaten

Maar liefst 120 miljard euro per jaar bedraagt de economische schade van corruptie elk jaar in de landen van de Europese Unie. Dat is bijna net zo veel als het jaarlijkse EU-budget, schreef de Europese Commissie gisteren in haar eerste Anti-corruptierapport. Voor het eerst koppelt de Commissie opinieonderzoek over corruptie in alle 28 EU-landen aan aanbevelingen.

1 Is de economische schade door corruptie wel meetbaar ?

Corruptie vindt doorgaans plaats in het geheim. De omvang ervan is moeilijk te bepalen, zo geeft de Commissie toe in het rapport. Het grote bedrag van 120 miljard euro, dat de Commissie in 2011 al eens noemde maar dat pas gisteren veel aandacht kreeg, is gebaseerd op schattingen van onder meer de Verenigde Naties en non-gouvernementele organisaties als Transparency International. Er zijn ook andere schattingen in omloop. Anticorr, een netwerk van corruptieonderzoekers, stelde vorig jaar dat indien heel Europa zo weinig corrupt zou zijn als Denemarken, dit 323 miljard per jaar aan extra belastinginkomsten zou opleveren.

2 Wat wil de Commissie bereiken met dit rapport?

Brussel wil bij nationale politici aandacht vragen voor een probleem dat door de Europeanen als zeer groot wordt ervaren. Volgens Eurobarometer-onderzoek, tegelijk met het rapport gepubliceerd, vindt meer dan driekwart van de Europeanen corruptie in het eigen land een groot probleem (in Nederland: 61 procent). Succesvol nationaal beleid wordt uitgelicht. Het ‘integriteitsbeleid’ van de Nederlandse overheid wordt als model genoemd. Maar Nederland kan wel de regels aanscherpen voor politici die onmiddellijk na een politieke functie naar het bedrijfsleven overstappen, zo merkt de Commissie op (als voorbeeld wordt KLM-topman Eurlings genoemd).

3 Kan de EU ook echt wat doen tegen corruptie?

Dit blijkt moeilijk. Corruptiebestrijding was een belangrijk onderwerp in de voorbereiding van toetreding van de jongste EU-lidstaten, Roemenië, Bulgarije en Kroatië. Maar uit de Eurobarometer blijkt dat juist in die landen corruptie welig tiert, net als overigens in ‘oude’, Zuid-Europese lidstaten. Volgens Transparency International had de Commissie het rapport kunnen aangrijpen om zélf actiever te worden. „Corruptie is bij uitstek ook een grensoverschrijdend probleem”, zegt Carl Dolan, directeur van de organisatie in Brussel. Bijvoorbeeld een aanscherping voor te stellen van de regels voor openbare aanbestedingen – een grote bron van gesjoemel. En door klokkenluiders beter te beschermen op EU-niveau.

4 Gaat het rapport ook over corruptie in Brussel en met EU-fondsen?

Nee. Eurocommissaris Malmström (Binnenlandse Zaken) vindt het naar eigen zeggen niet gepast om op te treden als eigen scheidsrechter. Transparency International heeft aangekondigd dit voorjaar een rapport uit te brengen over de risico’s op corruptie bij de Europese instellingen.

Niemand weet hoe groot de fraude met EU-geld is. De Europese Rekenkamer rapporteert jaarlijks over ‘onregelmatigheden’ bij bestedingen van Europees geld. In 2012 ging het om 4,8 procent van de totale begroting. Maar ‘onregelmatigheden’ betekenen niet altijd corruptie – meestal gaat het om projecten die niet aan technische regels voldoen. Uit een rapport in opdracht van EU-antifraudebureau OLAF bleek vorig jaar dat corruptie nogal eens voorkomt bij openbare aanbestedingen in de lidstaten. In acht landen, waaronder Nederland, verdween in 2010 totaal 2,2 miljard euro van zowel de Europese Unie als van nationale overheden die meebetalen aan Europese projecten.