Facebook bestaat tien jaar. Dit zijn tien sleutelmomenten van het smoelenboek

De website die ooit begon als smoelenboek voor de universiteit is niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Aanstaande dinsdag is het precies tien jaar geleden dat Mark Zuckerberg Facebook oprichtte. Nrc.nl blikt samen met mediaredacteur Jan Benjamin terug op de afgelopen jaren: wat waren tien sleutelmomenten?

Een Facebook-logo in een datacentrum van Facebook in Zweden. Foto Bloomberg / Simon Dawson

De website die ooit begon als smoelenboek voor de Harvard Universiteit is niet meer weg te denken uit het dagelijks leven. Aanstaande dinsdag is het precies tien jaar geleden dat Mark Zuckerberg Facebook oprichtte. Nrc.nl blikt samen met mediaredacteur Jan Benjamin terug op de afgelopen jaren: wat waren tien sleutelmomenten? Door Nando Kasteleijn.

1. Zuckerberg richt Facebook op

Op 4 februari 2004 ziet de site van Mark Zuckerberg het levenslicht. The Facebook wordt door Zuckerberg samen met Eduardo Saverin, Andrew McCollum, Dustin Moskovitz en Chris Hughes opgericht en is in eerste instantie alleen voor Harvardstudenten toegankelijk.

The Social Network, de film over Mark Zuckerberg en Facebook:

Later breidt dit uit naar alle universiteiten in de omgeving van Boston, de Ivy League en de Stanford Universiteit. Vervolgens krijgen alle studenten in Amerika toegang, waarna de site ook opengaat voor middelbare schoolleerlingen en uiteindelijk voor iedereen van dertien jaar en ouder.

Beelden uit de begintijd:

2. News Feed gelanceerd

Het kost Facebook nog twee jaar om het belangrijkste onderdeel van de site te lanceren. In 2006 presenteert het netwerk News Feed. Dat de functie tegenwoordig niet meer is weg te denken neemt niet weg dat er in het begin veel over te doen is. Er zijn met name zorgen over het privacybeleid, omdat iedereen die je vriend is op Facebook je updates kan lezen. Benjamin:

“De introductie van de News Feed is een vroeg voorbeeld van de manier waarop Facebook innoveert. Eerst voeren ze iets nieuws in, ook dingen die mogelijk controversieel zijn, en daarna pas kijken ze hoe de reacties van de gemeenschap zijn. Wat je keer op keer ziet, bijvoorbeeld bij de News Feed, is dat de reacties aanvankelijk zeer heftig zijn.

Sommige gebruikers riepen op tot het blokkeren van Facebook. Maar dat protest is snel geluwd. En nu weten we niet beter. Zuckerberg had natuurlijk wel gelijk met zijn opmerking dat de News Feed een sterke verbetering was ten opzichte van het ‘encyclopedische uiterlijk’ van de oude Facebook.”

In maart 2013 lanceert Facebook een nieuwe versie van News Feed. De echte - grote - uitrol hiervan blijft uit. De gezaghebbende technologieblog AllThingsD meldt in december dat die uitrol er waarschijnlijk ook nooit komt. Een precieze reden wordt niet gegeven, maar het lijkt erop dat Facebook niet tevreden was over het eindresultaat.

Inmiddels lijkt Facebook een alternatief te hebben gevonden in Paper, een Flipboard-achtige applicatie die zowel nieuws als updates weergeeft.

http://youtu.be/IhrbT9O6kW8

3. Facebook lanceert Pages

Een jaar later komt Facebook met een andere belangrijke functie, die vooral (positieve) gevolgen heeft voor de advertentie-inkomsten. Het lanceert Pages, als onderdeel van Facebook Ads. Bij de start zijn er direct honderdduizend pagina’s te bekijken.

Inmiddels zijn de pagina’s van Facebook voor (internationale) merken, bedrijven en organisaties een belangrijke manier om hun publiek te bereiken. Benjamin:

“Je hebt een enorm bereik, maar hoe verdien je daar geld mee? Hoe verzilver je je populariteit? Dat is al jaren de allerbelangrijkste vraag voor Facebook, maar ook voor andere gratis diensten als Twitter en destijds Hyves.

Facebook heeft het daar moeilijk mee gehad. Uit de nieuwe kwartaalcijfers blijkt dat het bedrijf nu eindelijk behoorlijk wat geld verdient met mobiele advertenties, maar, zeggen deskundigen, daarmee lost het nog niet de belofte in van reclame op sociale media.”

“Die reclame kan zeer persoonlijk zijn. Soms té persoonlijk. Zie het project Beacon. Geïntroduceerd in 2007, gesloten in 2009. Een mislukking, aldus Zuckerberg. Externe sites stuurden informatie over gebruikers door naar Facebook dat vervolgens gerelateerde advertenties toonde op het sociale netwerk.

Zo wist een vrouw al dat haar vriend haar ten huwelijk ging vragen. Op de Facebookpagina van haar vriend had ze namelijk reclame voor trouwringen gezien.”

4. Updates en foto’s liken

In 2009 komt Facebook met de bekendste Facebook-knop. Het lanceert, geïnspireerd door FriendFeed, de Like-knop. Had Facebook kunnen voorzien dat het woord Like wereldwijd een ingeburgerd werkwoord zou worden?

Een poster met ‘Like ons’ op het hoofdkantoor van Facebook in Californië. Foto AP / Paul Sakuma

5. Een vernieuwde Timeline

Twee jaar later krijgen de (persoonlijke) profielpagina’s van Facebook-gebruikers een facelift. Voortaan zijn alle berichten die je ooit op Facebook hebt gezet gemakkelijk terug te vinden op je persoonlijke pagina. Net zoals bij de introductie van de News Feed in 2006 zijn de reacties in eerst instantie bezorgd, maar ook dit keer ebt de verontwaardiging weg.

6. Facebook gaat de beurs op

Na maanden van geruchten kondigt Facebook in februari 2012 aan naar de beurs te gaan, waar het hoopt een aanzienlijk geldbedrag op te halen. Het gaat niet direct voorspoedig. Door veel speculatie verwachten handelaren te veel van het aandeel, waardoor het in elkaar zakt. Inmiddels gaat het beter, afgelopen woensdag presenteerde Facebook zeer goede kwartaalcijfers.

De koers van het aandeel ‘FB’ sinds de beursgang (18 mei 2012). Yahoo Finance

Wel loopt er nog een rechtszaak tegen CEO Zuckerberg en de banken die hielpen bij de beursgang. Ze zouden niet eerlijk zijn geweest over de beurswaarde van het bedrijf.

7. Facebook koopt Instagram

De Instagram-applicatie op de iPhone 4. Foto EPA / Julian Stratenschulte

Begin april 2012 maakt Facebook bekend dat het fotomaak- en deeldienst Instagram koopt. Het sociale netwerk gooit niet alleen hoge ogen door (naar alle waarschijnlijk) Twitter en Google af te troeven met de aankoop, maar vooral doordat het ‘t astronomische bedrag van één miljard betaalt. Een enorm bedrag, want een maand eerder werd de waarde van Instagram nog geschat op 500 miljoen.

Inmiddels wordt de conclusie getrokken dat het een succesaankoop is geweest. De fotodeeldienst was een ‘gevaar’ voor Facebook, omdat de kans bestond dat mensen voortaan hun foto’s op Instagram zouden delen in plaats van op Facebook (iets waar Facebook voor een groot deel om draait). Door Instagram te kopen kan Facebook nu van het succes van Instagram profiteren en gebruiken voor de groei van het hele bedrijf.

8. Eén miljard gebruikers

In oktober van hetzelfde jaar bereikt Facebook een bijzondere mijlpaal: het netwerk heeft meer dan één miljard gebruikers. Het laat daarmee - ook in 2014 - andere netwerken als Twitter en Google+ ver achter zich. In 2008 waren er 100 miljoen gebruikers en in 2010 had Facebook 500 miljoen gebruikers. Zuckerberg schreef bij het bereiken van de mijlpaal:

“Een miljard mensen met elkaar verbinden is geweldig, maakt me nederig en is met afstand hetgeen waar ik het meest trots op ben in mijn leven.”

9. Facebooks nieuwe ‘thuis’ op Android

Dat niet alles wat Facebook aanraakt in goud verandert bewijst Facebook Home. Het ‘nieuwe thuis van Facebook’ op Androidtelefoons wordt in april 2013 groots aangekondigd, maar verdwijnt langzamerhand uit de publiciteit en lijkt zijn momentum te hebben verloren.

Facebook Home is een aparte skin: een laag bovenop het Android-besturingssysteem dat een alternatief startscherm presenteert, ook op bestaande telefoons. Home toont Facebook op zijn mooist: grote foto’s die traag voorbij glijden, mooi geïntegreerde statusupdates en een toegankelijke bediening om snel naar andere apps te wisselen. Benjamin:

“Je herkent het misschien bij je zelf: Facebooken is vooral iets wat je doet op je smartphone. ’s Avonds in bed even kijken wat je vrienden en bekenden die dag hebben gedaan bijvoorbeeld. Het mobiele gebruik is vorig jaar explosief gestegen. En met mobiele advertenties verdient het bedrijf nu ook veel geld.

Daar heeft Zuckerberg geen eigen Facebook-telefoon voor nodig. Lang gingen hier geruchten over. Facebook deed een poging om het beginscherm van Android-telefoons te veroveren, maar dat initiatief – Facebook Home – is vooralsnog mislukt. Gebruikers hadden weinig interesse in een promotiescherm voor Facebook-producten op hun telefoon.”

Introductie Facebook Home:

10. Facebook lanceert eigen zoekmachine

De meest recente grote verandering binnen het platform zorgt opnieuw voor opschudding op privacygebied. In juli 2013 introduceert Facebook Graph Search, waarmee het een stuk makkelijker moet worden om de hele site te doorzoeken.

Facebook maakt met Graph Search al je gegevens - dus ook oude reacties en berichten - doorzoekbaar. Tot nu lagen oude reacties en berichten diep verborgen in je tijdlijn en kon je deze maar met moeite vinden. Nu zijn ze met een zoekopdracht vindbaar en lang niet iedereen is daar blij mee. Benjamin:

“Facebook weet veel van ons; het bedrijf zit op een enorme berg data. En de vorig jaar uitgerolde zoekmachine Graph Search - in het Nederland sociogram - maakt het allemaal nog veel gemakkelijker vindbaar. Bijvoorbeeld: zoek ouders van jonge kinderen die op vakantie gaan naar het Gardameer? Of: wat is de favoriete lunchplek van medewerkers van Rabobank in Utrecht?”

“Is Graph Search een bedreiging voor de privacy? Wel als je niet hebt nagedacht over je persoonlijke instellingen, als je alles altijd met iedereen deelt. Een zeer actueel thema als je denkt aan al het nieuws over de NSA. Misschien zetten juist die onthullingen Facebook-gebruikers aan tot het nadenken over hun privacy. Dat neemt niet weg dat de vraag blijft hoe besloten en afgeschermd je überhaupt bent als inlichtingendiensten toch overal bij kunnen.”

De toekomst

Benjamin:

“In tien jaar tijd heeft Facebook zich ontwikkeld van een digitaal smoelenboek tot een paspoort voor heel veel diensten op het web. Je logt ermee in op Spotify, je meldt je ermee aan voor congressen en je kunt reageren op nieuwssites. Eén gebruikersnaam en één wachtwoord voor een groot aantal sites. Ook is Facebook een soort ecosysteem geworden voor partijen als Zynga en andere aanbieders van casual games.

Dat wilden we al jaren. Maar wat staat daar tegenover? Hoeveel persoonlijke gegevens moet je daarvoor openbaren? Dat is de grote vraag die Facebook - na alle onthullingen over de NSA - heel helder moet gaan beantwoorden.”

Lees in NRC Weekend: Facebook 10 jaar: Eerlijk zullen we alles delen. Behalve Facebook zelf (gratis voor abonnees).