Ze leken al zo geïnformeerd

Wie andermans strategie kende had op de top in Kopenhagen een groot onderhandelingsvoordeel. Foto EPA

Zo werkt het dus. Volgens een van de documenten van klokkenluider Edward Snowden heeft de Amerikaanse veiligheidsdienst NSA voor en tijdens de klimaattop in Kopenhagen in december 2009 internationale onderhandelaars uitgebreid bespioneerd. Daarmee hoopten de NSA-analisten hun onderhandelaars een voorsprong te geven door ze „steeds te voorzien van unieke, vroegtijdige en waardevolle inzichten over de voorbereidingen en doelstellingen van sleutellanden”. Ook beloofde de NSA informatie te verschaffen over de „overwegingen van andere landen op het gebied van klimaatbeleid en over hun onderhandelingsstrategieën”.

Uit het document, dat via de Deense krant Information naar buiten kwam, blijkt dat de NSA al een paar weken voor de top wist van de strategie van China en India om tijdens de top gezamenlijk op te trekken. Ook was de veiligheidsdienst in een vroeg stadium op de hoogte van een reddingsplan dat gastland Denemarken achter de hand hield voor als de onderhandelingen op het laatste moment zouden vastlopen.

Grote economische belangen

De klimaattop in Kopenhagen was een van de grootste evenementen die de Verenigde Naties ooit organiseerden. In de Deense vrieskou zaten ruim 25.000 delegatieleden, wetenschappers, zakenlieden, milieugroepen, politici en journalisten bijeen in het Bella Center aan de rand van Kopenhagen. De laatste paar dagen kwamen ook nog eens zo’n honderd staats- en regeringsleiders naar de Deense hoofdstad, onder wie president Barack Obama, bondskanselier Angela Merkel, en de premiers Wen Jiabao (China) en Manmohan Singh (India).

De inzet van de top was, riepen milieugroepen en ook sommige politici vooraf, niets minder dan het voortbestaan van de aarde zelf. In een juridisch bindend verdrag moesten afspraken worden gemaakt over een wereldwijde reductie van de uitstoot van broeikasgassen die de aarde opwarmen. Maar het eindresultaat was dramatisch. Er kwam slechts een mager politiek akkoord. Drie A4’tjes met onafdwingbare beloftes.

Op de achtergrond speelden gigantische economische belangen. Rijke landen, die een grote historische verantwoordelijkheid hadden voor het ontstaan van het probleem, stonden tegenover opkomende economieën, die steeds meer vervuilden maar niet van plan waren hun groei daardoor te laten belemmeren. Ondanks de vele mooie woorden was duidelijk dat de VS en China nooit een stevig verdrag zouden accepteren.

Maar de uitkomst was ongewis. Zoals wel vaker bij klimaatonderhandelingen sleepten die zich voort totdat op het allerlaatste moment alsnog overeenstemming werd bereikt – of niet. Ook in de aanloop naar Kopenhagen stond het conceptakkoord nog boordevol vierkante haken met passages waarover men het oneens was, en oningevulde cijfers. Wie dus op de hoogte was van de strategie van de tegenpartij, had een groot onderhandelingsvoordeel.

Information sprak naar aanleiding van het NSA-document met voormalige leden van de Deense delegatie. Ze hadden geen van allen ook maar enig idee dat ze mogelijk werden getapt of afgeluisterd. Van encryptie van de vaak vertrouwelijke e-mails werd dan ook nauwelijks gebruik gemaakt. Wel herinnerden sommigen zich, dat de Chinese en Amerikaanse delegaties – en dan vooral de Amerikanen – tijdens de top opvallend goed geïnformeerd waren.

‘Details van groot belang’

De NSA verwachtte drukte in de achterkamertjes in Kopenhagen. Details van de gesprekken „zijn van groot belang voor onze beleidsmakers”, schrijft de NSA. „De uitkomst van de klimaattop in Kopenhagen is dan wel onzeker, maar duidelijk is dat de informatie van de veiligheidsdiensten [signals intelligence] een belangrijke rol speelt om ervoor te zorgen dat onze onderhandelaars zo goed mogelijk geïnformeerd zijn gedurende deze twee weken.”

Caitlin Hayden, woordvoerder van de Amerikaanse National Security Council, weigerde gisteren commentaar te geven. Tegen de Amerikaanse Huffington Post zei ze alleen dat „de VS informatie verzamelt” net als elk ander land.

Maar waarschijnlijk doet de VS dat wel veel geraffineerder dan de rest. De vraag is wat dit betekent voor de huidige klimaatonderhandelingen. Eind 2015 komt er in Parijs een herkansing voor de top in Kopenhagen. De gesprekken verlopen, zoals gewoonlijk, uiterst moeizaam. Het idee dat er mogelijk iemand meeluistert als onderhandelaars vertrouwelijk met elkaar spreken, zal het er niet gemakkelijker op maken.