Turkse economie riskeert vrije val

In de jongste Turkse crisis staan de gouverneur van de centrale bank, hier afgebeeld op een biljet van 20 lira, en de premier lijnrecht tegenover elkaar. Inmiddels schiet de inflatie weer omhoog. Foto Reuters

De politieke crisis, die de Turkse regering in het hart heeft geraakt, dreigt de ongekende economische groei van het afgelopen decennium ongedaan te maken. De instabiliteit haalt bij de Turken pijnlijke herinneringen op aan de turbulente jaren negentig, toen de inflatie opliep tot 90 procent en buitenlandse investeerders Turkije massaal meden.

Sinds de uitbraak van het corruptieschandaal in december van het vorig jaar heeft de Turkse munt, de lira, bijna 14 procent van haar waarde verloren. Hierdoor stijgen de kosten van geïmporteerde goederen, net als de inflatie, en stagneert de economische groei.

Om een verdere val van de Turkse munt te voorkomen, heeft de Turkse centrale bank dinsdag op dramatische wijze ingegrepen. Na een spoedvergadering besloot de centrale bank de officiële rente fors te verhogen.

Het tarief voor leningen met een looptijd van een week ging van 4,5 procent naar 10 procent. En het belangrijkste rentetarief werd verhoogd van 7,8 naar 12 procent.

Die ingreep verraste investeerders, omdat de Turkse centrale bank altijd strak aan de leiband van premier Tayyip Erdogan heeft gelopen. Erdogan hoopte met de lage rentes de economische groei op peil te houden in aanloop naar de lokale verkiezingen eind maart.

Nu beweert Erdogan dat er een „rentelobby” van buitenlandse speculanten bestaat, die er alles aan doet de rente te verhogen en de groei te hinderen. Enkele uren voor de spoedvergadering herhaalde hij zijn standpunt nog eens: „Zoals altijd ben ik tegen het verhogen van de rente, maar ik heb geen jurisdictie over de centrale bank”.

Even leek het paardenmiddel te werken. In één dag steeg de lira meer in waarde dan in ruim vijf jaar tijd. Maar alle winst verdampte meteen al de volgende dag toen de Amerikaanse centrale bank bekendmaakte de maandelijkse steunaankopen van overheids- en hypotheekobligaties verder te gaan afbouwen. Net als andere opkomende economieën heeft Turkije de afgelopen jaren geprofiteerd van het goedkope geld dat de VS in de financiële markt pompten.

„De ingreep zal zeker gevolgen hebben voor de economie, namelijk minder consumptie, hogere kosten voor leningen en lagere groei”, gaf een hoge regeringsfunctionaris toe tegen persbureau Reuters. Dit komt Erdogan, vlak voor de verkiezingen, slecht uit. Zijn populariteit is deels gebaseerd op de almaar stijgende welvaart. In een recente peiling is de steun voor zijn beleid inmiddels gedaald tot 39 procent.

Erdogan kwam in 2002 aan de macht na een decennium van economische chaos, toen zelfs „ straatverkopers aan het einde van hun werkdag dollars aanschaften”, zoals de premier niet nalaat in herinnering te roepen.

De premier bracht de Turkse politiek in rustig vaarwater en slaagde erin de inflatie terug te brengen tot onder de 10 procent. Buitenlandse investeerders stroomden toe. In korte tijd veranderden eenmanszaken in Centraal-Anatolië in fabrieken die hun goederen exporteerden naar voornamelijk Arabische landen.

Maar de ongekende groei werd grotendeels mogelijk gemaakt door goedkoop geld. Buitenlandse investeerders negeerden de dieper liggende problemen van de Turkse economie zolang er sprake was van hoge rendementen en politieke stabiliteit. Sinds de massale protesten tegen de autoritaire regeerstijl van Erdogan afgelopen zomer is er sprake van een ongebruikelijke kapitaalvlucht uit Turkije.

Vorige week waarschuwde de machtige vertegenwoordiger van het Turkse bedrijfsleven TUSIAD dat buitenlandse investeerders wegblijven als er geen respect is voor de wet. Het was een impliciete verwijzing naar de aanval die Erdogan heeft gelanceerd op politie en justitie, in een poging het onderzoek naar corruptie binnen zijn regering te torpederen. Erdogan noemde de verklaring „landverraad”.

Met dit soort wilde reacties kan Erdogan de steun kwijtraken van Turkse ondernemers, denk Ilter Turan, politicoloog aan de Bilgi Universiteit in Istanbul. „Zolang de economie blijft groeien zullen weinig mensen zich druk maken om corruptie. Maar dit schandaal leidt tot economische problemen. Projectontwikkelaars twijfelen om nieuwe projecten te beginnen. De vastgoedluchtbel, waarop een groot deel van het economische succes is gebaseerd, zou weleens kunnen barsten. En dan heeft hij echt een probleem.”