Polare bleef toch altijd Scheltema

Polare op het Koningsplein ging deze week dicht. De boekwinkel was een begrip, vooral toen hij nog gewoon Scheltema heette. foto Olivier middendorp

In de boekhandel aan het Koningsplein kwamen elke ochtend twee oude dametjes, een tweeling, De Telegraaf kopen. Een keer kwam een klant binnen die op zoek was naar een boek – een oranje boek; de titel of auteursnaam wist hij niet meer. En het inpakken van boeken was voor medewerkers een sport. Aan de voorkant schuine vouw, een rechte vouw, een dubbelvouw.

Het is een kleine greep uit de herinneringen die oud-medewerkster Anna Herweg (35) koestert aan de boekhandel. Er zullen geen nieuwe herinneringen bijkomen, want sinds deze week is boekwinkel Polare op het Koningsplein dicht, en misschien wel voorgoed.

Urenlang kon je er rondsnuffelen, op een van de talloze verdiepingen. Je kon er verdwalen, en je kon er van alles vinden: kookboeken, kunstboeken, reisboeken, studieboeken, detectives, literatuur. Maar ook: kranten, tijdschriften, kaarten en bordspellen. Je kon er zelfs lunchen en koffie drinken. Dat kan nu allemaal niet meer.

Het zal niet de eerste iconische boekhandel in Amsterdam zijn die voorgoed zijn deuren sluit. Ook bij Allert de Lange op het Damrak, de rode loper van het Centraal Station naar de Dam, gingen in 1999 na bijna 120 jaar de deuren dicht. De monumentale gevel van de boekhandel en uitgeverij is nog helemaal intact. Maar in het pand zit nu een sneakerwinkel.

Herweg zou het verschrikkelijk vinden als voortaan een kledingzaak het pand van Polare zou betrekken. Al die herinneringen uit de tijd dat ze er werkte, als student tussen 2000 en 2004. Ze ontmoette er haar huidige vriend. „Tijdens ons werk achter de kassa sprong de vonk over. Maar we hebben er nooit gekust.”

De naam op de gevel van het pand is vaak veranderd: Scheltema, Holkema & Vermeulen, Scheltema, Selexyz Scheltema, Selexyz, Polare. Maar de meeste Amsterdammers zijn de boekwinkel steevast Scheltema blijven noemen. „Zelfs de meeste werknemers bleven de telefoon gewoon met die naam beantwoorden”, vertelt Herweg.

Net zo vaak als de naam, veranderde de bedrijfsvoering van de winkel– en volgens critici niet ten goede. De introductie van de Polare-bedrijfskleding vorig jaar was misschien wel het meest zichtbare exponent daarvan. „Het waren een soort Maoïstische, boordloze bloesjes met korte mouwen, donkergrijs met het felblauwe Polare-logo erop. Het was voor mij de doorslaggevende reden om op te stappen”, vertelt schrijver en oud-Selexyz- en Polare-medewerker Jamal Ouariachi.

Ondanks alle veranderingen is Lisa Kuitert, hoogleraar Boekwetenschap aan de Universiteit van Amsterdam, het altijd een fijne boekhandel blijven vinden. Sterker nog: „Ik zou het een drama vinden als de winkel verdwijnt. Ik ben al een jaar bezig met een eenmansactie om deze vestiging te steunen: al mijn boeken kocht ik daar.” Volgens Kuitert is de winkel door het brede aanbod laagdrempelig. „Dat is belangrijk als je bedenkt dat de meeste mensen een boek vaak in een impuls kopen.” En dan is er nog een pre: de ruimte. „Het is een van de weinige boekhandels waar je bij binnenkomst niet meteen tussen vier boekenkasten ingeklemd wordt.”

Ze verwacht dat er ook in de toekomst publiek voor de boekhandels in Amsterdam blijft bestaan. „Mensen zullen altijd een boek willen inzien, aanraken en besnuffelen voordat ze ’m kopen.” Die behoefte is volgens Kuitert terug te zien aan de opkomst van kleinere boekwinkels in de stad. Maar een grote, iconische boekhandel, waar je ’s ochtends naar binnen stapt voor een tijdschrift en tegen het vallen van de avond met een schat aan nieuwe boeken weer naar buiten komt, zo’n boekhandel zullen mensen altijd missen.