Niet zo’n Happy New Year!

Vorig jaar kreeg Mei Yuyan tijdens het overdadige eindejaarsdiner nog een gratis iPhone van zijn werkgever, een van China’s grootste staatsbanken. Het jaar daarvoor een iPad. Maar begin deze week verliet hij met zijn 2.000 collega’s op het Shanghaise kantoor van de Agrarische Bank het feest met lege handen. „Ik moet een stuk zuiniger gaan leven, want mijn woontoelage is verlaagd en mijn boodschappenkaart is ingetrokken”, zegt de jonge accountant.

Bij de wisseling van het Jaar van de Slang naar het Jaar van het Paard dat vandaag begint, voelen hij en heel China dat het partijleider en president Xi Jinping ernst is met de zogeheten Vier Winden-campagne tegen „bureaucratie, formalisme, corruptie en hedonisme”.

Voor het eerst in decennia van groei is het Chinese nieuwjaarsfeest, het Lentefestival, geen festival van extravagantie, dure cadeaus en met drank overgoten banketten. Zuinigheid is in een cultuur van elkaar overtroeven met dure, schitterend verpakte cadeaus opeens het officiële wachtwoord, gevolgd door nederigheid.

Er is zelfs gekort op de waanzinnig populaire tv-gala’s, weet tv-producent Wang Lu. Zij is daardoor een reeks opdrachten kwijtgeraakt. Drie van de vier grote tv-shows zijn geannuleerd omdat ministeries de sponsoring introkken. Zelfs het Lentefestivalgala, dat gisteravond weer zo’n 700 miljoen kijkers trok, is versoberd.

„Het is bij de staatstelevisie als bij alle andere staatsbedrijven en staatsdiensten. Vorig jaar kregen wij nog allemaal een spelletjescomputer en werd het eindejaarsfeest in een vijfsterrenhotel gehouden, dit jaar kregen wij niets, behalve een gewone lunch in de kantine”, vertelt Wang Lu die nu werk zoekt in de snel groeiende, commerciële filmsector. En, zegt zij ook: „Jammer van de opdrachten, maar ik vind het wel goed hoor, dat de geldverspilling bij staatsbedrijven en de overheid wordt aangepakt.”

Dus het was geen retoriek

Sceptici in China beschouwden een jaar geleden de anti-corruptieretoriek van Xi Jing als een vorm van business as usual: dreigende teksten die iedere Chinese leider op gezette tijden uitspreekt, maar die niet werkelijk bedoeld zijn om de aan status, invloed en vooral geld verslaafde partijfunctionarissen te kortwieken.

„Het grote verschil met eerdere campagnes tegen corruptie is dat Xi Jinping het niet laat bij het aankondigen van maatregelen, zoals zijn voorgangers Jiang Zemin en Hu Jintao deden, maar ook doorpakt, om dit grote probleem te beteugelen”, zegt econoom en corruptieonderzoeker Nei Huihua van de Renmin Universiteit in Beijing.

Dat wordt bevestigd in grote sectoren, zoals de (internationale) chemie, de farmaceutische industrie en de energie. Duizenden partijfunctionarissen en directie- en stafleden van staatsbedrijven worden verdacht van corrupte praktijken, zoals het verlenen van vergunningen tegen betaling, ambtenaren omkopen en de (milieu)wetten ontduiken. Onder hen bevindt zich de patriarch van de olie-industrie, voormalig Politbureaulid en ex-chef van de staatsveiligheid Zhou Yongkang. Verwacht wordt dat hij binnenkort in staat van beschuldiging wordt gesteld. Ook oud-premier Wen Jiabao moet zich zorgen maken volgens de South China Morning Post.

Doordat, en dat is ook voor het eerst, er zeer gedetailleerde richtlijnen zijn uitgevaardigd voor het verkeer tussen partijfunctionarissen en de (internationale) zakenwereld heeft de Vier Winden-campagne grote gevolgen voor de horeca en de luxegoederenindustrie. Op de lange lijsten van verboden activiteiten staan lunches en diners in vijfsterrenhotels, gratis reizen, businessclass vliegen en het aanvaarden van cadeaus, al is het maar een pakje sigaretten of een doos vuurwerk.

Daardoor zijn de omzetten in nationale en internationale hotelketens gedaald met 30 tot 40 procent, aldus onroerendgoedmakelaar Knight Frank. Ook de verkopen van horloges, tassen en cosmetica zijn mede daardoor gedaald, meldde vorige maand Bain&Company dat de trends in de luxegoederenindustrie in kaart brengt.

En nu stort de cognac-verkoop in

De order van Xi Jinping om de besloten, vaak illegale clubs te sluiten waar partijfunctionarissen en ondernemers „de wielen van de economie smeren”, heeft vooral gevolgen voor whisky- en cognacmakers. Rémy Martin zag de verkopen met maar liefst 70 procent instorten.

Zelfs de verkopers van marmeren grafstenen en begrafenisdiensten gaan het Jaar van het Paard pessimistisch in. De nieuwe directieven bepalen dat overleden partijfunctionarissen en employees van staatsbedrijven in steden van overheidswege gecremeerd moeten worden wegens de sterk gestegen grondprijzen. Dure begrafenissen zijn taboe verklaard. Echte communisten zijn moreel hoogstaand en nederig tot in de dood, decreteerde president Xi.

„Xi Jinping ontwikkelt zich duidelijk tot een tweede Deng Xiaoping”, denkt onderzoeker Nei. „Hij gebruikt de anti-corruptiecampagne niet alleen om het aanzien en de legitimiteit van de partij te versterken. Hij wil ook duidelijk zijn macht laten gelden. Het is niet alleen een zaak van moraliteit maar ook van machtspolitiek.”

Het is volgens Nei duidelijk waarom het Xi te doen is. „Hij weet dat een anti-corruptiecampagne echt pijn moet doen, willen gewone Chinezen en vooral de middenklasse erin kunnen geloven. Er moeten niet alleen ‘vliegen’ worden gedood maar ook ‘tijgers’. Dat gebeurt en daardoor wordt hij werkelijk gerespecteerd. Hij zal die macht ook zeker gebruiken om alle tegenstand in de partij tegen verdere economische hervormingen uit te schakelen.” Die tegenstand van gevestigde belangen in de ambtenarij, sommige elitefamilies en in het leger is groot. Uiteindelijk, zegt Nei, „gaat het Xi erom dat de Chinese economie blijft groeien onder de alleenheerschappij van de partij. Politieke hervormingen zijn uitgesloten.”

Xi Jinping zegt corruptie te beschouwen als het grootste, meest actuele gevaar voor het voortbestaan van de partij. Toch zal hij nooit de bestrijding van dit fenomeen uitbesteden aan een onafhankelijke organisatie, aan de media of aan juridische activisten. „De controle van de strijd tegen corruptie uit handen geven? Nooit. Dat vinden de partijleiders veel te riskant, want je weet niet wat je dan losmaakt. Dat is gezien onze chaotische geschiedenis natuurlijk ook een enorm risico. Stabiliteit en groei mogen nooit meer in gevaar komen”, denkt Nei.