Lange termijnvisie

Heeft een werktuigbouwkundig tekenaar bij een windmolenfabriek een groene baan en eentje bij een scheepswerf een grijze baan? Neen, banen zijn niet groen, grijs of duurzaam; productiesystemen wel. Dan moet je de hele keten bekijken, van grondstof tot hergebruik. Dat is niet eenvoudig, want duurzaam betekent dat je bij ondernemen rekening houdt met winstmogelijkheden èn mens èn milieu. Het beoordelen van financiële prestaties is al een hele klus, maar het verwerken van externe effecten op mens en milieu in prijzen staat nog in de kinderschoenen.

Politici en beleidsmakers proberen het bij klimaatbeleid met emissierechtenhandel. Dat is geen succes. Ook gebruiken ze vaak belastingen of subsidies. Dat spreekt sterk tot de verbeelding, want er gaat geld naar iets wat ‘de mensen’ willen (of zouden moeten willen). Maar men wil zoveel dat de staatsfinanciën de gevolgen moeilijk kunnen dragen. Bovendien veel wensen zijn tegengesteld: zo wordt wereldwijd ruim twee keer zoveel subsidie verstrekt voor fossiele energie als voor duurzame energie.

Economische groei bereik je niet met subsidies voor banen, maar met investeren in onderwijs en onderzoek. Hier loopt Nederland sterk achter bij Duitsland en Scandinavië. Daar is decennialang geïnvesteerd in onderwijs en onderzoek, waardoor de technologie, economie en organisatie er veel duurzamer is dan in Nederland. Ook daar gaat verduurzaming met vallen en opstaan. Zo is de Duitse zonnepanelenindustrie hard getroffen door het Chinese subsidiebeleid.

Duurzame industriepolitiek vergt de bereidheid tot het naleven van internationale afspraken en een lange termijn visie. Beide zijn schaars.