Er komen meer arme mensen, die meer domme dingen doen

De groeiende kloof tussen arm en rijk. Een groot probleem volgens Obama, die er tijdens zijn jaarrede voor het Congres op hamerde. De Amerikaanse president wil de inkomensverdeling in de VS verkleinen. Ook op het World Economic Forum in Davos stond de wereldwijde economische ongelijkheid hoog op de agenda. Maar waar te beginnen?

Niet alleen de economische verschillen nemen toe, het wordt ook steeds moeilijker om solidariteit over opleidingsgrenzen heen te organiseren. Aldus Joeri van den Steenhoven, bestuurslid van de Europese denktank Lisbon Council, in Vrij Nederland. In een artikel dat vooruit blikt op de Filosofen-G8 – in april dit jaar komen acht vooraanstaande denkers in Amsterdam bijeen om mondiale problemen te analyseren – geven verschillende deskundigen tips over onderwerpen die op deze top aan bod moeten komen. Hoe gaan we als kennissamenleving om met de maatschappelijke tegenstellingen tussen lager en hoger opgeleiden?

Albert Jan Kruiter, oprichter van het Instituut voor Publieke Waarden, wijst er in hetzelfde artikel op dat conflicten tussen burgers, overheid en andere instanties vaak met extra geld kon worden opgelost. Voorlopig moeten we het met minder doen, stelt hij. „Kunnen markt en samenleving publieke problemen het hoofd bieden?”

Relevante vragen, die prangender worden als we Google-bestuursvoorzitter Eric Schmidt moeten geloven. Vorige week sloeg hij alarm met de voorspelling dat er steeds meer banen verdwijnen doordat computers het werk overnemen.

In Elsevier wordt die kwestie uitgediept in het artikel ‘Ingepikt door de computer’. Software is eating the world. Een type ontwikkeling waar de Oostenrijkse econoom Joseph Schumpeter (1883-1950) al op wees: Nieuwe uitvindingen stellen slimme ondernemers in staat om goedkopere en betere producten te maken. De ondernemer die achterblijft, gaat failliet. ‘Creatieve destructie’, wordt dit genoemd en het kan, aldus de auteur van het artikel in Elsevier, leiden tot een bijzonder zwartgallig scenario: „Sommige economen vrezen dat computers zo veel eenvoudige banen opslokken dat er in de toekomst alleen nog emplooi – en inkomen – is voor een selecte elite die de vooruitgang kan bijbenen. Voor de rest van de wereldbevolking resteert werkloosheid en armoede.”

HP de Tijd heeft zich er, op een meer basaal niveau, al op voorbereid. In het themanummer ‘Alles over geld’, stelt Pauline Bijster zich in het artikel ‘Crisis op je Stoep’ voor hoe het zal zijn om voor het eerst in de rij te staan bij de Voedselbank.

Het blijkt dat de mensen in deze rij lang niet allemaal dun zullen zijn. Volgens de Britse emeritus hoogleraar Richard Wilkinson, die onderzoek deed naar inkomensongelijkheid, zijn voor het eerst in de geschiedenis de armen dikker dan de rijken. Ook wordt in het artikel aangestipt dat arme mensen vaker domme dingen doen dan rijke mensen. „De gedachte aan een fors financieel probleem heeft direct een nadelig effect op onze cognitieve vermogens.” Kortom, er is werk aan de winkel voor Obama en andere wereldleiders. Want weinigen zullen verlangen naar een wereld vol uitgezakte, nutteloze arbeidskrachten die vechten om de laatste zak chips.