Dat afluisteren nuttig is, bleek op klimaattop in Kopenhagen

Obama in 2009 in Kopenhagen. Foto AP

Zo werkt het dus. Volgens een van de documenten van klokkenluider Edward Snowden heeft de Amerikaanse veiligheidsdienst NSA voor en tijdens de klimaattop in Kopenhagen in december 2009 internationale onderhandelaars uitgebreid bespioneerd. Daarmee hoopten de NSA-analisten hun onderhandelaars een voorsprong te geven door ze „steeds te voorzien van unieke, vroegtijdige en waardevolle inzichten over de voorbereidingen en doelstellingen van sleutellanden”. Ook beloofde de NSA informatie te verschaffen over de „overwegingen van andere landen op het gebied van klimaatbeleid en over hun onderhandelingsstrategieën”.

Uit het document, dat via de Deense krant Information naar buiten kwam, blijkt dat de NSA al ruim voor de conferentie wist van de strategie van China en India om tijdens de top gezamenlijk op te trekken. Ook was men in een vroeg stadium op de hoogte van een reddingsplan dat gastland Denemarken achter de hand hield voor als de onderhandelingen op het laatste moment zouden vastlopen.

„Het klinkt cynisch, maar je weet natuurlijk dat dit soort dingen gebeurt”, zegt Maas Goote, de Nederlander die in Kopenhagen hoofdonderhandelaar was van de Europese Unie, in een telefonische reactie. „Het zit altijd in je achterhoofd en we werden er ook wel voor gewaarschuwd. Bijvoorbeeld als we naar China gingen.” Maar volgens Goote hielden veel collega’s in Kopenhagen er na een paar dagen mee op hun boodschappen te versleutelen. „Ze stuurden liever een hotmail, dat was makkelijker.”

Als je het positief wilt duiden, laat de belangstelling van de NSA volgens Goote zien hoe belangrijk het onderwerp werd gevonden. „Kopenhagen was geen conferentie voor een paar milieufreaks. Nee, dit was high policy.”

Op de klimaattop in Kopenhagen spraken ruim 25.000 delegatieleden, wetenschappers, zakenlieden, milieugroepen, politici en journalisten over een klimaatverdrag dat volgens velen de aarde moest redden van de ondergang. De laatste paar dagen waren daarbij ook nog eens zo’n honderd staats- en regeringsleiders aanwezig. Op de achtergrond speelden gigantische economische belangen. Ondanks alle mooie woorden was duidelijk dat de VS en China nooit een juridisch bindend verdrag zouden accepteren.

Maar de uitkomst was tot op het allerlaatste moment ongewis, zoals meestal bij klimaatonderhandelingen Wie dus op de hoogte was van de strategie van de tegenpartij, had een groot voordeel. Goote erkent dat onderhandelaars een voorsprong kunnen hebben als ze de strategie van de ander kennen. „Vooral informatie over wat er speelt bij het Deense voorzitterschap kan nuttig zijn geweest.”

De NSA verwachtte druk overleg in de achterkamertjes in Kopenhagen. Details van de gesprekken „zijn van groot belang voor onze beleidsmakers”, schrijft de NSA. „De uitkomst van de klimaattop in Kopenhagen is dan wel onzeker, maar duidelijk is dat de informatie van de veiligheidsdiensten [signals intelligence] een belangrijke rol speelt om ervoor te zorgen dat onze onderhandelaars zo goed mogelijk geïnformeerd zijn gedurende deze twee weken.”

Caitlin Hayden, woordvoerder van de Amerikaanse National Security Council, weigerde gisteren commentaar te geven. Tegen de Amerikaanse Huffington Post zei ze alleen dat „de VS informatie verzamelt” net als elk ander land.

Maas Goote zegt dat hij niets heeft gemerkt van mogelijke voorkennis bij de Amerikaanse onderhandelaars. „De Amerikanen liepen in Kopenhagen wel met opvallend veel zelfvertrouwen rond. Maar Barack Obama was nog maar net begonnen. Hij was op dat moment de meest hippe en coole president van de hele wereld. Dat gaf, dachten wij, de Amerikanen een enorme boost. Achteraf zou je kunnen zeggen dat het misschien kwam door alles wat ze vooraf wisten.”