Westerse investeerders weten: Iran heeft álles nodig

Het is niet zo dat de telefoon de hele dag door rinkelt met vragen om hulp, maar een Nederlandse consulent in Teheran is al bezig met het uitbreiden van zijn praktijk. Tot voor kort was Iran een pariastaat, en vanwege de sancties was het „jarenlang sappelen”, zegt hij. „Maar nu heeft opeens iedereen interesse in Iran. Zelfs de hele grote bedrijven. Er gaan hier grote zaken gedaan worden.”

Het land was lang geïsoleerd van de wereld, verborgen achter een muur van sancties en islamitische ideologie. Maar nu schittert Iran plotseling als een verleidelijke diamant voor een verlekkerde internationale zaken-elite. Als een van de laatste grote geïsoleerde markten ter wereld, met grote olie- en gasvoorraden en meer dan 75 miljoen relatief welvarende consumenten, was de islamitische republiek lang onbereikbaar voor westerse bedrijven vanwege de voornamelijk Amerikaanse maatregelen tegen het Iraanse atoomprogramma.

Een tijdelijk nucleair akkoord tussen Iran, de Verenigde Staten, Europa en China en Rusland, dat vorige week inging, zorgt de komende maanden voor sanctieverlichting. En hoewel de meeste handelsbeperkingen, zoals een verbod op het overmaken van geld van en naar Iran, nog grotendeels van kracht blijven, verdringen internationale leiders en bedrijven zich om de banden aan te halen.

Vorige week was premier Mark Rutte een van de eerste westerse leiders die een één-op-ééngesprek had met de nieuwe Iraanse president Hassan Rouhani in het Zwitserse Davos. Daar sprak de Iraanse leider ook met directieleden van grote oliebedrijven zoals het Nederlandse Shell en Vitol, die beide veel zaken deden met Iran voordat de sancties vanaf 2010 echt gingen bijten.

De Tweede Kamer, die jarenlang de Amerikaanse sancties ruimhartig en unaniem heeft gesteund, wil nu ook graag een politieke missie sturen naar Teheran.

De afgelopen weken ontvingen de Iraniërs al talloze delegaties uit Europa. Duitsers, Fransen, Ieren en Zweden stuurden parlementsleden. Italië – net als Duitsland traditioneel een van de grootste handelspartners van Iran – zond zelfs buitenlandminister Emma Bonino, die zeer tegen haar zin de voor vrouwen verplichte hoofddoek opdeed. In het kielzog van de politici komt ook een eindeloze stroom handelsmissies, die alles willen verkopen – van kunstgras tot elektriciteitscentrales.

„Het is echt een circus,” zegt de Nederlandse consulent in Teheran, die niet met naam wil worden genoemd. „Voor de nucleaire gesprekken, in oktober, moest ik vaak stilhouden waar ik zaken deed. Iran?! Daar kan helemaal niets, dachten veel mensen. Nu is de sfeer volledig aan het omslaan. Iran is weer open voor zaken.”

In Iran, waar alles politiek is, wordt de aandacht uit het Westen uitgelegd als een overwinning en als het langzame einde van alle sancties tegen het land. „De Europeanen staan in de rij om hier zaken te komen doen,” zegt Hossein Sheikholeslami, de buitenlandadviseur van parlementsvoorzitter Ali Larijani, die de meeste buitenlandse bezoekers ontvangt. „Ze komen om voordeel te doen en willen hier eerder zijn dan hun rivalen.”

Met name in de VS wordt met argusogen naar de bezoekende delegaties gekeken. Het Congres wil juist zwaardere sancties tegen Iran. En de Israëlische president Bibi Nethanyahu zegt dat juist datgene wat Iran na jaren van weigering naar de onderhandelingstafel heeft gebracht – de sancties – nu wordt ondermijnd.

Het potentieel voor westerse investeerders in Iran is groot. Vrijwel de gehele infrastructuur van het land is aan vervanging toe, zeggen Iraanse economen. De technologie van de winstgevende olie- en zware industrie is ruim 40 jaar oud. „We hebben letterlijk alles nodig”, zegt Saeed Laylaz, een regeringseconoom.

Toch is het niet zo dat de bezoekers ook allemaal contracten komen ondertekenen. De Amerikaanse regering heeft gewaarschuwd dat bedrijven die de nog bestaande sancties breken, zwaar bestraft zullen worden. „De meeste bedrijven komen de mogelijkheden verkennen”, zegt Rouzbeh Pirouz, de directeur van Turquoise Partners, een investeringsmaatschappij in Teheran. „Maar ik denk dat het nog wel even duurt voordat ze ook geld in Iran gaan pompen.”

Ondanks de sanctieverlichting wachten er nog steeds grote Amerikaanse boetes voor bedrijven die de regels breken. Nederlandse banken als de ING en ABN AMRO hebben de afgelopen jaren tientallen miljoenen aan boetes moeten afdragen aan de Amerikanen vanwege interacties met Iran.

„We zitten nu natuurlijk in een noodzakelijk schemergebied”, zegt Marietje Schaake, een Europarlementariër voor D66. Schaake was in december in Iran als lid van een politieke missie. Het was het eerste officiële bezoek van Europarlementariërs in zes jaar. „De sancties, ook de Europese, blijven van kracht”, zegt Schaake. „Maar ik raad Nederlandse bedrijven aan om zich voor te bereiden. Het is logisch dat men verkent of er ruimte is voor zaken in Iran.”