Quaaludes zijn nogal uit de tijd

Quaaludes heten ze, de pillen waarmee meesteroplichter Jordan Belfort in de bioscoophit The Wolf of Wall Street zijn imperium bouwt. Maar wat zijn quaaludes? Waar komen ze vandaan, wat is hun uitwerking en waarom werden ze verboden?

Waar komen quaaludes vandaan?

Uit India. Meer specifiek: een laboratorium in Hyderabad, een metropool in het zuiden van het land. De wetenschappers Indra Kacker en Hoessein Zaheer probeerden hier in 1951 de werkzame stof van de asoka-plant na te bootsen. In theorie zouden ze zo een anti-malariamiddel kunnen introduceren. Dat lukte inderdaad, toen Kacker en Zaheer een nieuwe stof synthetiseerden: methaqualon.

Een malariamedicijn? Hoe werd dat dan een westerse drug?

Dat kwam door de bijwerkingen. Gebruikers van methaqualon signaleerden dat ze in een fijne roes terechtkwamen. En dat kwam goed uit, want in de jaren vijftig en zestig was in het Westen juist gedoe rond de slaapmiddelen die daar toen werden gebruikt. Deze barbituraten hadden een kleine therapeutische breedte: het verschil tussen normaal gebruik en een overdosis was minimaal. Het zorgde voor veel ongelukken. Ook werden de barbituraten vaak aangewend voor zelfmoordpogingen.

Methaqualon leek een prima alternatief, ook omdat er geen patent op zat. In Europa werd het in de vroege jaren zestig door William H. Rorer Pharmaceuticals als ‘quaalude’ geïntroduceerd, de VS volgden in 1965. In dat jaar was het in Groot-Brittannië al de best verkochte slaappil.

Een slaappil, dat klinkt niet als een partydrug

Toch wel. In de jaren zestig is de hippiebeweging in opkomst. En omdat quaaludes de gebruiker fysiek veel gevoeliger maken en ook nog eens remmingen wegnemen, is de pil ideaal voor een scene waar vrije seks gemeengoed is. Het wordt de love drug bij uitstek.

De enorme high die de gebruiker krijgt als hij tegen de slaap vecht is ook reden om volop te experimenteren, bijvoorbeeld met alcohol. De combinatie van een quaalude en alcohol veroorzaakt een enorme blackout, wat leidt tot een nieuw werkwoord: ‘to lude out’.

Ook is de quaalude geschikt als ‘downer’, een middel dat na een trip met andere drugs wordt gebruikt om weer zachtjes te landen. In de VS gaat het dan vooral om cocaïne, in Nederland combineert men een quaalude met een dosis heroïne.

Waarom werd de quaalude verboden?

Het geëxperimenteer veroorzaakt nierfalen, depressie, geheugenverlies en hartritmestoornissen. Wie het middel langer gebruikt, heeft er meer van nodig om hetzelfde effect te krijgen. Door het uitproberen van verschillende hoeveelheden komen vaak overdoses voor, die niet zelden fataal zijn.

Daarnaast is methaquanol zeer verslavend, ook bij kleine doses. In 1981 zijn quaaludes de meest gebruikte drugs in de VS, terwijl ze dan al alleen op doktersrecept beschikbaar zijn. Ongeveer 4,5 ton methaqualon wordt dat jaar door artsen voorgeschreven, maar er komt 120 ton op de markt. Alleen marihuana wordt nog vaker gebruikt.

In 1984 verbiedt de Amerikaanse overheid methaqualon. Opvallend is hoe voortvarend de drugsautoriteit DEA te werk gaat: landen die chemicaliën maken waaruit methaqualon kan worden gemaakt, krijgen het vriendelijke, doch zeer dringende verzoek om daarmee te stoppen. Wereldwijd verdwijnt zo de productie, één van de weinige successen in de war on drugs.

Ook in Nederland is methaqualon verboden. Het staat op Lijst 1 van de Opiumwet, samen met heroïne en cocaïne.

Is het nog ergens te vinden?

Ja, in bepaalde buurten in Zuid-Afrika. Wanneer dat land door de apartheid eind jaren tachtig steeds meer geïsoleerd raakt, worden projecten gestart om geld te verdienen met bepaalde chemische substanties. Zo ook met mandrax, waar methaqualon in zit. Het spul wordt expres door de autoriteiten verspreid in onrustige townships, om de zwarte bevolking onder controle te houden. Het leidt tot een verslavingsepidemie: in 1992 wordt 90 procent van alle mandrax in Zuid-Afrika geconsumeerd. Ook nu nog wordt er op straathoeken gehandeld in mandrax. Ook wordt de drug gerookt in combinatie met marihuana en tabak: witpyp.

Ook op internet zijn hier en daar (via Silk Road) nog aanbieders te vinden, maar zo makkelijk als in de jaren zeventig zal het niet meer gaan. Overigens bestaat er veel twijfel over de kwaliteit van de aangeboden voorraden.

Is er nu meer interesse in de quaalude door The Wolf of Wall Street?

Daar lijkt het nog te vroeg voor. Volgens Het Trimbos Instituut, waar onderzoek wordt gedaan naar drugtrends in Nederland, is er geen toename gesignaleerd van quaaludes. Begrijpelijk, want de film is twee maanden uit, en dat is nog te vroeg om trends te ontwaren. Wel duikt er zo nu en dan een quaalude op om te testen, maar dat was al voor de film het geval. Op fora wordt er wel meer over gesproken.

Het lijkt er dus op dat het verbod effectief is, maar er speelt ook iets anders. De Nederlandse markt is al verzadigd door het goedkope en makkelijk verkrijgbare roesmiddel GHB. De effecten zijn vergelijkbaar met de quaaludes, maar de oorsprong kon niet meer verschillen. Waar methaqualon een anti-malariamiddel was, komt GHB voort uit GBL: een industrieel reinigingsmiddel. Zelfs Jordan Belfort had dat niet kunnen bedenken.