PvdA gaf worstelende Weekers gisteravond het laatste zetje

Frans Weekers wachtte de motie van wantrouwen gisteren niet af. Hij wist dat die zou komen. Hem was door de voltallige oppositie duidelijk gemaakt dat ze geen toekomst meer voor hem zag. Ook vanuit de coalitie deed niemand meer zijn best hem in het zadel te houden. De VVD’er hield de eer aan zichzelf. Na urenlang benard debat met de Tweede Kamer stapte hij rond half twaalf ’s avonds op als staatssecretaris van Financiën.

Formeel wegens gebrek aan „breed draagvlak” in de Kamer. Inhoudelijk geveld door problemen met toeslagen bij de Belastingdienst, die hem al eerder in het moeilijkheden hadden gebracht. Maar Weekers was gisteren vooral verstrikt geraakt in de materie. Hij maakte zijn positie écht onmogelijk door in het debat zelf te twijfelen, te stotteren en te draaien. Deze stuntelende man kon de Belastingdienst nooit in het gareel krijgen, was het beeld. De situatie was „onhoudbaar” zeiden verschillende betrokkenen.

Weekers stond niet voor het eerst tegenover een woedende Kamer. Eerder was er de reclamezuil die hij tijdens de laatste verkiezingen cadeau had gekregen van de van corruptie verdachte partijgenoot Jos van Rey. Er was de fraude met toeslagen onder Bulgaren. In de Eerste Kamer liep hij vast in het pensioendossier. Dit keer was Weekers op het matje geroepen om zich te verantwoorden over het feit dat tienduizenden mensen de afgelopen maanden geen huurtoeslag, zorgtoeslag of kinderopvangtoeslag hebben ontvangen. De Belastingtelefoon is al weken vrijwel onbereikbaar. En Weekers had – onterecht, zo gaf hij later toe – op televisie gesuggereerd dat het allemaal de eigen schuld van burgers was dat zij hun geld niet kregen, zij hadden immers niet de juiste gegevens doorgegeven.

Maar voorafgaand aan het debat waren leden van zowel coalitie- als oppositiepartijen er nog van overtuigd dat Weekers zich eruit zou kunnen redden. Ze leken niet op bloed uit. Toen de staatssecretaris vroeg in het debat zijn excuses aanbood, was zelfs „de angel eruit”, zei een D66’er.

Maar al snel kantelde het debat opnieuw. Carola Schouten van de ChristenUnie vond Weekers’ excuses direct „niet ruiterlijk genoeg” en zij had grote twijfels bij het functioneren van de staatssecretaris. Zeker toen hij de stortvloed aan vragen die hij kreeg van met name CDA, GroenLinks en SP niet kon beantwoorden. Hij keek met een blik van permanente verbazing de Kamer in, rommelde wanhopig in de groter wordende stapel papieren die zijn ambtenaren hem aanreikten, maar had antwoorden herhaaldelijk „niet paraat”.

Vorig jaar rond de de zogenoemde Bulgarenfraude had Schouten, samen met de SGP, Weekers nog het voordeel van de twijfel gegeven. Nu dreigden ook die partijen hem te laten vallen. Ze gedogen het kabinet weliswaar sinds eind vorig jaar op zaken die de begroting aangaan, maar dat maakt ze niet verantwoordelijk voor het redden van falende bewindslieden, zo klonk het.

De echte doodskus kreeg Weekers in het debat echter van de Partij van de Arbeid. In de voordurende worsteling van de staatssecretaris met de woordvoerders van acht oppositiepartijen, waren de VVD en PvdA hem gisteren niet één keer te hulp geschoten. Weekers kwam er steeds niet uit met de op- en aftreksom uit zijn eigen tabellen. Het bleef onduidelijk hoeveel mensen er nu precies op hun geld zitten te wachten. Daarbij werd hij steeds verder in het nauw gedreven door Kamerleden, die vaak meer geïnteresseerd leken in het zien spartelen van de staatssecretaris dan het boven water krijgen van de werkelijke aantallen.

Toen stapte PvdA’er Henk Nijboer plotseling naar voren. Hij vroeg de staatssecretaris „gegeven de diffusie die ongetwijfeld (...) blijft bestaan” wekelijks een overzicht naar de Tweede Kamer te sturen van wie en wat er nog betaald moet krijgen. Weekers greep dat aanbod gretig aan, hopende de discussie daarmee te sluiten, maar dat pakte anders uit. Carola Schouten reageerde meteen dat Weekers „op een subtiele wijze (...) onder curatele is gesteld”. Zelfs de coalitie had er dus geen vertrouwen meer in. Ook leken zijn ambtenaren niet tot het uiterste te gaan hem van de juiste informatie te voorzien. „Acht de staatssecretaris zich voldoende gezaghebbend om de problemen allemaal op te lossen?”, vroeg Schouten. Het antwoord bleek nee.

Bij de PvdA hielden ze na Weekers’ aftreden vol dat hij wat hen betreft niet weg had gehoeven. En dat Nijboer werkelijk had geprobeerd hem een helpende hand te bieden.

Bij de VVD zeiden ze echter onaangenaam verrast te zijn door diens actie. Maar Weekers’ eigen partij had zich er al bij neergelegd dat de staatssecretaris het niet zou redden. Partijgenoot Helma Nepperus zweeg gedurende het hele debat. Fractievoorzitter Halbe Zijlstra had de hele dag geen contact met Frans Weekers. Het was Mark Rutte, die Weekers in 2010 na jaren loyale jaren steun staatssecretaris had gemaakt, die hem gisterenavond vanuit het Torentje moest bellen dat het voorbij was.