Met wiskunde kun je een voetballer kopen

Giels Brouwer (midden) met medeoprichter Anatoliy Babic (links) en Joost Geurts, die rapporten voor clubs schrijft. Hun nieuwste project is software voor 3D-wedstrijdana-lyse. Foto Peter de Krom

Wie is het voetbalkoopje van vorig jaar? Christian Eriksen, voor ‘maar’ 13,5 miljoen euro, van Ajax naar Tottenham Hotspur. Waarom? Omdat elke speler die voor zijn 21ste negen assists in een eredivisieseizoen heeft gegeven is uitgegroeid tot Europese topspeler – onder anderen Wesley Sneijder en Rafael van der Vaart. Dus is Eriksen, die bij Ajax nog maar een contract voor een jaar had, eigenlijk het dubbele waard.

Zo zeker is Giels Brouwer (24) van zijn zaak. Hij is mede-eigenaar van SciSports, op Kennispark Twente in Enschede. De start-up heeft een wiskundig scoutingmodel ontwikkeld op basis van statistieken van ruim 300.000 profvoetballers over de hele wereld. Wil een club een nieuwe aanvaller? Brouwer en zijn collega’s maken een rapport met de beste vijf tot zeven opties. Als de club een van de spelers koopt, krijgt SciSports een paar procent van de transfersom.

Brouwer leerde als student technische bedrijfskunde (bachelor gehaald) hoe de NASA zijn astronautenteams samenstelt. Dat moet ook in het voetbal kunnen, dacht hij. Hij mailde Joop Munsterman, voorzitter FC Twente, in 2011 met zijn plan, mocht langskomen, en kreeg een stage van negen maanden bij de scoutingafdeling.

Met Anatoliy Babic (20 jaar, tijdelijk gestopt met zijn studie technische wiskunde, die hij cum laude leek te halen) bedacht hij in 2012 in de kroeg een systeem dat de stortvloed aan gratis voetbaldata verzamelt en ordent, zodat ze clubs ermee kunnen helpen.

Het doet denken aan Moneyball, het verfilmde waargebeurde verhaal waarin honkbalclub Oakland A’s succes heeft met een op basis van cijfertjes bij elkaar gezocht team. Brouwer: „Zonder de film was ons plan nooit van de grond gekomen. Daarvoor was het voetbal te conservatief. Moneyball heeft het nut bewezen.”

Nu maken elf Nederlandse, drie Engelse, een Duitse, een Turkse en een Belgische club gebruik van rapporten van SciSports over spelers of landen. Het bedrijf is verkozen tot een van de 50 meest innovatieve studentenbedrijven ter wereld en is vanavond kanshebber bij de uitreiking van de Young Technology Award in Enschede.

Moet je hiervoor verstand hebben van voetbal?

Giels Brouwer: „Ik ben een waardeloze voetballer, ontdekte ik bij Terschuurse Boys. Maar ik ben wel verslaafd aan de sport. Tien keer per uur check ik het voetbalnieuws, ik overdrijf niet. Mijn voetbalverstand is dat ik van alles en iedereen op de hoogte ben. Dat is belangrijker.”

Hoe bepaal je of een voetballer binnen te halen is voor een club?

„Wij focussen op de kleinere transfers, tot 7 miljoen euro. Want de beste spelers zijn al bekend en de grootste clubs houden voor zichzelf al statistieken bij. Andere clubs kunnen dat niet betalen. Ik vergelijk de spelersmarkt met kunsthandel: hoe uniek, bekend en gewild is een speler?

„Je wordt meer waard als je opvalt, maar dat hoeft niet per se voetballend te zijn. Overal ter wereld zijn blonde spelers duurder dan donkerharige – behalve in Scandinavië. Een goede pass van die ene speler die uiterlijk afwijkt, registreer je onbewust sneller. Net als dat een slechte Braziliaan vaak meer waard is dan een goede Mexicaan. Want we weten allemaal: Brazilianen zijn de beste voetballers.”

Veel statistieken zijn openbaar. Wat maakt jullie systeem uniek?

„Het algoritme van Anatoliy, waarin we data op onze eigen manier bijhouden. Een dataleverancier kan je zo een rapport van 40 pagina’s over een speler geven, maar je moet weten hoe je de gegevens leest. Anders pik je de ruis op in plaats van de signalen. Een voorbeeld: een pass waaruit wordt gescoord, zegt iets over de speler die de assist gaf, maar ook over de afmaker. Voor de voorbereidende speler is het beter te kijken naar key passes, die niet altijd een doelpunt opleveren.”

Jullie hebben geen patent aangevraagd. Hoe bescherm je jezelf?

„Patent betekent: laten zien hoe je het maakt. Dat willen we niet. Ons systeem is goed beveiligd, dat hebben we laten testen door bevriende hackers. Elke keer als ze onze beveiliging versloegen, kregen ze een kratje bier, net zolang totdat het niet meer lukte.

„Als wij clubs een rapport geven, kunnen we via een versleutelde code juridisch aantonen dat ze een speler via ons hebben gevonden. Zo lopen we geen inkomsten mis, tenzij een club met een scoutingrapport aantoont dat ze de speler in kwestie al kenden.”

Bedreigt jullie werkwijze het beroep van spelersmakelaar?

„Een voetballer zal altijd wel iemand hebben die zijn zaken behartigt. Maar nu vloeit 30 procent van de transferopbrengsten weg uit het voetbal. Als we dat kunnen terugbrengen naar 10 procent is dat in het belang van de sport. Vooral investeringsmaatschappijen kunnen een gevaar zijn voor het voetbal. Bij elkaar vertegenwoordigen ze 1.100 profspelers in Europa, met een totale waarde van 1,1 miljard euro. Dat soort partijen handelt vaak niet in het clubbelang, maar uit winstbejag.”

Wat is jullie belang?

„We zijn geen filantropische instelling en zijn niet voor niets gestopt met onze studies. Maar vooralsnog geven we onszelf een studentensalaris en investeren we de rest in IT, voor nieuwe projecten. Nu zijn we bezig met software voor wedstrijdanalyses in 3D. Dat werkt beter dan zo’n whiteboard.

„We willen het voetbal naar een hoger niveau tillen, door de kans op een miskoop te verkleinen en door de schimmige vriendjespolitiek en machtsspelletjes rondom transfers terug te dringen. Een transfer moet objectief om kwaliteit gaan, niet om wie je kent of wie je manager is.”

Wat zijn de reacties van scouts?

„Sommigen waren eerst bang dat het hun werk overbodig zou maken. Maar je kunt geen speler kopen op basis van alleen z’n statistieken. Ons systeem scheelt scouts verre reizen naar spelers die geen pepernoot raken. Wij kunnen aantonen dat de kwaliteiten van een speler goed genoeg zijn, zij kijken of iemand ook bij de club past, of hij de juiste mentaliteit heeft.”

Kunnen statistieken liegen?

„Soms. Velen vinden Mario Balotelli een topspeler, maar zijn statistieken in eerdere seizoenen waren helemaal niet zo goed. Wat hem uniek maakt, is dat hij op belangrijke momenten scoort. Dat zie je nog niet altijd in cijfers terug. Ook extrapolatie kan gevaarlijk zijn. Wij dachten dat Ninos Gouriye van ADO Den Haag een heel goed seizoen zou hebben, op basis van vorig jaar. Daar zaten we fout.”

Welk oordeel vertrouw je meer, dat van een statisticus of scout?

„De een kan niet zonder de ander. Beiden hebben hun voordelen en samen kunnen ze fouten uit hun aannames halen. Statistieken maken je gevoel meetbaar, maar het gevaar is overanalyse. Voetbal is de meest onberekenbare sport, daarin passen geen robotjes.”