Janoekovitsj tart oppositie – en wordt ziek

Een Oekraïense activist staat op een barricade in Kiev. De oppositie zei gisteren dat de tentenkampen blijven. Foto AFP

President Viktor Janoekovitsj van Oekraïne heeft de protestbeweging tegen zijn regering tot op het bot uitgedaagd. Zonder enige vorm van openbaar debat en tegen de wil van de parlementaire oppositie heeft Janoekovitsj – vanochtend met koorts en ademhalingsproblemen in het ziekenhuis opgenomen – het Oekraïense parlement gisteren een amnestiewet laten aannemen die voor zijn tegenstanders onaanvaardbaar is.

Ook de andere hoofdeis van de oppositie – aanpassing van de grondwet in de richting van een parlementair regeringsmodel – is gisteren niet door de volksvertegenwoordiging gehonoreerd. De oppositie heeft vannacht laten weten dat ze de tentenkampen, bezette overheidsgebouwen en barricades in Kiev niet zal ontruimen.

Voordat Janoekovitsj de parlementariërs in de ‘Verchovna Rada’ voor het blok zette, had Rusland de druk op hem opgevoerd. Bij de grens begon de Russische douane enkele Oekraïense vrachtwagens weer aan extra formaliteiten te onderwerpen. Premier Medvedev en president Poetin van Rusland lieten bovendien weten dat hun financiële hulp pas loskomt als Moskou weet welke koers de Oekraïense regering gaat varen, nu premier Azarov is ontslagen.

In december kreeg Janoekovitsj, nadat die het associatieverdrag met de Europese Unie had opgeblazen, van Poetin een financieel hulppakket van 15 miljard dollar en een deal over goedkoop aardgas.

Binnen enkele uren kantelde gisteren de stemming in Kiev. Aan het eind van de middag leek een compromis over een onvoorwaardelijke amnestiewet en constitutionele amendementen nog wel in zicht. Circa 60 leden van de regeringsfractie Partij der Regionen stonden op het punt over te lopen naar de oppositie. Uit angst daarvoor zette Janoekovitsj zijn eigen Partij der Regionen, die de meerderheid heeft maar door de toenemende maatschappelijke polarisatie intern verdeeld raakt, ’s avonds het mes op de keel. Janoekovitsj ging ongevraagd naar de Verchovna Rada en dreigde daar de regeringsfractie met het uitschrijven van tussentijdse verkiezingen. Bij zulke verkiezingen kunnen veel afgevaardigden van de Partij der Regionen hun zetel verliezen. En daarmee ook het informele privilege om, gedekt door de macht, voor eigen rekening zaken te doen. Politieke macht is in Oekraïne een van de belangrijkste sleutels tot economische macht.

Kort daarop stemden 232 van de 416 aanwezige afgevaardigden voor een wetstekst die Janoekovitsj had gefiatteerd. De demonstranten die afgelopen maand zijn gearresteerd krijgen nu pas amnestie als alle overheidsgebouwen binnen 15 dagen zijn ontruimd. Voor de oppositie is deze clausule onaanvaardbaar. Ze vreest dat de president, als het er op aankomt, de wet niet zal uitvoeren maar dat de protestbeweging dan wel haar fysieke machtsposities op straat kwijt is.

Volgens parlementariër Inna Bogoslovskaja, dissident lid uit de Partij der Regionen, is Janoekovitsj er op uit om tijd te winnen. De „macht wil op adem komen”, aldus Boslovskaja, zodat de binnenlandse strijdkrachten over twee weken met geweld tegen de protestbeweging kunnen ingrijpen.

Het parlement wijdde geen enkel openbaar debat aan de wet. De publieke televisie zond ook niets uit. De voorzitter bracht ’s avonds alleen het presidentieel geaccordeerde wetsvoorstel in stemming en sloot daarna razendsnel de vergadering tot volgende week dinsdag. Ook een grondwetswijziging kon zo niet meer voor het weekeinde worden behandeld.

Bij het begin van de extra sessie van de Verchovna Rada gistermorgen had ex-president Kravtsjoek het parlement nog opgroepen het diep gewortelde wantrouwen te overwinnen. Kravtsjoek, die als ‘architect’ van de Oekraïense onafhankelijkheid in 1991 meer prestige geniet dan zijn drie opvolgers, pleitte hartstochtelijk voor een grondwetswijziging om de almacht van het staatshoofd in te dammen. „Probeer elkaar te vertrouwen. Als de regeringsmeerderheid de oppositie op de knieën wil hebben, komt er niets uit. Als de oppositie ultimata stelt, levert dat ook niets op. Oekraïne is belangrijker dan welke ambitie ook. Ga werken aan hervorming van staat en bestuur op basis van een nieuwe constitutie. We moeten van een presidentieel parlement naar een parlementaire president”, zei Kravtsjoek.

Twaalf uur later toonde zijn opvolger Janoekovitsj, die nu dus in het ziekenhuis ligt, dat hij daartoe niet bereid is.