Oppositie dwingt mildere bijstand af

Staatssecretaris Jetta Klijnsma (Sociale Zaken, PvdA) heeft er weinig moeite mee, voor de VVD ligt het anders: de voorgestelde strengere regels voor de bijstand worden afgezwakt. Het zal niet de rijksoverheid zijn die bepaalt welke straffen uitkeringsontvangers krijgen als ze zich niet goed gedragen bij sollicitaties of hun afspraken met de sociale dienst slecht nakomen. Het is ook niet, zoals de bedoeling was, de overheid die uitkeringsgerechtigden dwingt tot een tegenprestatie. De gemeentes mogen daar zelf over beslissen, net als nu.

In Den Haag was er wekenlang druk overleg over, gistermiddag zaten Klijnsma, de fractievoorzitters van PvdA en VVD samen met de leiders van D66, ChristenUnie en SGP – die Rutte II in het najaar ook al steunden bij het begrotingsakkoord. De inzet was duidelijk: zonder aanpassingen zouden de bijstandsplannen het niet halen in de Eerste Kamer, waar het kabinet geen meerderheid heeft.

De uitkomst staat nog niet helemaal vast. VVD-fractievoorzitter Halbe Zijlstra zei dat Klijnsma nog ‘huiswerk’ heeft. Vooral de ChristenUnie kwam met harde eisen: de sollicitatieplicht voor alleenstaande ouders en de vier weken ‘wachttijd’ voor nieuwe bijstandsaanvragers moesten eruit. D66 is niet tegen strengere eisen aan uitkeringsgerechtigden, maar vindt dat gemeentes er zelf over gaan.

Wat voor het grootste deel overeind blijft, is de ‘kostendelersnorm’ voor huishoudens: als ouders een aow- of bijstandsuitkering hebben en hun thuiswonende kinderen ook (of samenwonende broers of zussen) worden ze gekort. Die maatregel raakt bijna 100.000 mensen. Bij de aow-uitkeringen zou het een bezuiniging van zo’n 200 miljoen euro moeten opleveren, bij de bijstandsuitkeringen 95 miljoen per jaar.

De bijstandsplannen hoorden bij de uitruil tussen VVD en PvdA in het regeerakkoord: de VVD wilde die strengere regels, PvdA-staatssecretaris Jetta Klijnsma voert ze uit, al valt het slecht bij haar achterban. Juist nu beginnen de campagnes voor de gemeenteraadsverkiezingen: voor de PvdA is het een goed moment om de plannen aan te passen, zonder dat het heel veel geld kost. Want de afgelopen maanden ging het bijna niet over de kostendelersnorm, de grootste bezuiniging, maar vooral over de meer symbolische kant van de regels: sancties die gemeentes verplicht moesten opleggen en tegenprestaties als papier prikken of koffie schenken in een bejaardentehuis.

„Iedere verbetering is er één", zegt GroenLinks-Kamerlid Linda Voortman. „Maar door die kostendelersnorm maak je mensen afhankelijk van elkaar. Het idee van die wet is nog steeds: eigen schuld, dikke bult als je in de bijstand zit.”