Losgeld betalen? Dat doet de Nederlandse overheid nooit

Het klinkt heel simpel. Betaal nooit meer losgeld aan terroristen in ruil voor de vrijlating van gijzelaars. Die oproep doet de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Terreurgroepen verbonden aan Al-Qaeda en andere extremistische bewegingen verdienden volgens de Britse VN-ambassadeur Mark Lyall Grant in 3,5 jaar tijd 76 miljoen euro met ontvoeringen. Als er nooit meer wordt betaald dan droogt een financieringsbron van terrorisme op en zal het aantal ontvoeringen afnemen, zo stelt de Brit.

Op initiatief van Lyall Grant stemde de Veiligheidsraad dinsdagnacht in met een resolutie tegen betalen van losgeld. „Iedere betaling is een aanmoediging voor een nieuwe ontvoering”, zei de Amerikaanse VN-ambassadeur Samantha Power in een verklaring.

Zal deze oproep gehoor vinden? Hans Slaman van International Security Partners betwijfelt dat. Zijn bedrijf is in opdracht van ondernemingen in de Benelux „enkele keren per jaar” betrokken bij onderhandelingen met gijzelnemers. Meestal zijn dat criminele bendes in landen als Nigeria en Somalië, maar de scheidslijn met terroristische organisaties is soms klein.

Onderhandelt u meestal voor ontvoerde Nederlanders?

Hans Slaman: „Nee, in de voorbije jaren hebben we maar een keer of drie, vier voor Nederlanders onderhandeld, bijvoorbeeld bij de kaping door Somalische piraten van een Belgisch schip in 2009. De kapitein was een Nederlander. Na drie maanden onderhandelen en na betaling door de rederij werd de bemanning vrijgelaten.”

Hoeveel is er destijds betaald?

„Dat zeg ik niet, maar minder dan in de media is geschreven. Daar werden bedragen van bijna 3 miljoen euro genoemd.”

Onderhandelen nationale overheden dan niet namens burgers met kidnappers?

„Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken doet dat nooit. Ontvoerders leggen contact met de werkgever van de ontvoerde werknemer of diens familie. De werkgevers zijn verantwoordelijk voor de risico’s die hun werknemers lopen. Buitenlandse Zaken legt hooguit diplomatieke contacten met de overheid van het land waar de Nederlanders zijn ontvoerd. Via die weg proberen ze invloed uit te oefenen.”

Maar bij de vrijlating van Arjan Erkel van Artsen zonder grenzen (AZG) was Buitenlandse Zaken toch betrokken? Nederland betaalde in 2004 zelfs een flink deel van de miljoen euro aan losgeld.

„Nederland betaalt nooit en naar mijn idee heeft Nederland toen ook niet betaald. Ik was zelf destijds betrokken bij de besprekingen. AZG had zelf niet al het geld beschikbaar en het ministerie is toen bijgesprongen. De belofte was dat AZG alles zou terugbetalen, al is dat uiteindelijk niet gebeurd. Bovendien heeft het ministerie na de zaak-Erkel besloten zich niet meer zo te laten meeslepen. Dat is verstandig. Als het idee ontstaat dat Nederland een onderhandelingspartner is, dan wordt iedere Nederlander een potentieel doelwit voor ontvoering. Het ministerie beperkt zich tot stille diplomatie.”

Het ministerie onderhandelt ook niet over Sjaak Rijke, die wordt vastgehouden door islamitische terroristen in Mali?

„Die situatie is lastig. Hij was op vakantie, dus hij heeft geen bedrijf achter zich staan. Als een bureau voor hem onderhandelt, wordt er toch een factuur gestuurd. Wie moet die betalen? Ik kan mij voorstellen dat het ministerie het via diplomatieke contacten probeert. Maar ik weet het niet, want het ministerie zegt er niets over.”

Vier Franse medegijzelaars van Rijke zijn in oktober vrijgelaten. Zij werkten voor het mijnbouwbedrijf Areva. Volgens Franse media betaalde de overheid.

„Dat lijkt mij sterk. Dan zou Frankrijk een enorm risico met zijn burgers nemen. Als er al is betaald, dan door hun werkgever. Meestal zijn het de werkgevers die betalen.”

Maar de VN-Veiligheidsraad doet deze oproep aan lidstaten niet zomaar. Heeft u geen idee welke landen wel betalen?

„Nee. Als het al gebeurt, dan blijft het geheim. Het zou ook kunnen dat de Veiligheidsraad hoopt dat overheden hun bedrijven onder druk zetten om minder snel te betalen. Een terreurbeweging stelt vaak ook politieke eisen. Dan zijn overheid en bedrijf in het onderhandelingsproces vaak nauw bij elkaar betrokken.”

Zal er nu minder worden betaald?

„Het is goed dat deze oproep er is, maar het is de vraag of die enige invloed zal hebben. Het gaat om emotionele discussies. Het zal jouw vader maar zijn die ergens vast wordt gehouden. Werkgevers komen onder druk te staan van collega’s en familieleden van de slachtoffers. Stel dat een overheid losgeldbetaling al wil voorkomen, dan wil dat niet zeggen dat dat ook lukt.”