Let op, dit is géén lokale politiek

Let op, wat nu volgt heeft niets te maken met de gemeenteraadsverkiezingen! Onder aanvoering van de burgemeesters Van Gijzel (Eindhoven) en Depla (Heerlen) en een wethouder, Victor Everhardt uit Utrecht, roepen steden minister Opstelten van Veiligheid en Justitie op tot regulering van wietteelt. Maandag kwamen ze met een manifest getiteld Joint Regulation – je vraagt

Let op, wat nu volgt heeft niets te maken met de gemeenteraadsverkiezingen! Onder aanvoering van de burgemeesters Van Gijzel (Eindhoven) en Depla (Heerlen) en een wethouder, Victor Everhardt uit Utrecht, roepen steden minister Opstelten van Veiligheid en Justitie op tot regulering van wietteelt. Maandag kwamen ze met een manifest getiteld Joint Regulation – je vraagt je af van welke coffeeshop die woordgrap is geleend. Waarom komt dat manifest nú? Als je op de auteurs afgaat: omdat lokale bestuurders hierover vrijdag in Utrecht confereren, met experts. En ook wel omdat almaar duidelijker wordt hoezeer de wietteelt uit de hand is gelopen. Zaterdag werd in deze krant uitgelegd dat in de hennepteelt in Tilburg al evenveel geld omgaat als in het gemeentebudget – grofweg 800 miljoen euro.

De ‘totale gemeente’ die overal bij kan nadert. De kiezer krijgt niet meer invloed.

Al snel is vastgesteld dat de kans klein is dat lokale bestuurders (van verschillende partijpolitieke kleur) met hun manifest een koerswijziging in Den Haag afdwingen. Maar ze brengen, met de gemeenteraadsverkiezingen in het zicht, en passant wel even in herinnering op welk niveau het probleem ligt. Het verbieden of reguleren van wietteelt is landelijk beleid. De kiezer zou lokaal vast wel raad weten met wietteelt, een probleem zo concreet dat je het soms letterlijk kunt aanwijzen in je eigen straat. Opstelten liet gemeenten vorig jaar nog zelf met plannen komen om wietteelt te reguleren. Dat suggereerde invloed, maar hij keurde de 26 voorstellen die binnenkwamen allemaal af. De boodschap is dus: lokale bestuurder, blijf bij je coffeeshop.

We gaan ze in de zeven weken tot aan de gemeenteraadsverkiezingen vaker voorbij zien komen: onderwerpen waar je prachtige lokale politiek van kan maken die kiezers direct aangaat. Hoe wordt de thuiszorg georganiseerd? Welke (taal-)eisen worden aan bijstandsgerechtigden gesteld? Welke tegenprestaties worden gevraagd? Hoe houden gemeenten de jeugdzorg goed? Hoe wordt de privacy gegarandeerd nu de ‘totale gemeente’, die overal bij kan, nadert? Maar helaas: erg veel keuze is er niet. De decentralisaties zijn er niet om te zorgen dat beleid dichter bij de burger wordt gemaakt. Het gaat om de uitvoering. Gemeenten worden vooral geacht die efficiënter, en goedkoper, te organiseren.

Dat leidt tot een permanente competentiestrijd tussen gemeenten en de nationale overheid. Die wordt uitgevochten aan het Binnenhof, niet via de lokale stembus. De wietteelt is maar een van de voorbeelden. Staatssecretaris Klijnsma van Sociale Zaken en gemeenten stoeien op dit moment over strengere regels voor de bijstand. De gemeenten, die de wet al jaren uitvoeren, vinden dat zij het beste kunnen bepalen welk beleid passend is voor wie. De Kamer aarzelt, en staakte in december overleg met Klijnsma hierover. De Eerste Kamer behandelt binnenkort de nieuwe jeugdwet, een van de decentralisaties die per 1 januari 2015 moeten ingaan. Experts hebben grote bedenkingen. De Tweede Kamer wil weer met staatssecretaris Van Rijn (Zorg) praten over de decentralisering van (slechts) een deel van langdurige zorg, omdat gemeenten een ‘halve’ decentralisering niet zien zitten. Sommigen waarschuwen dat gemeenten al die nieuwe verantwoordelijkheden tegelijk niet aankunnen. Maar zij willen alle decentralisaties juist wel ineens: dat geeft nog wat ruimte om een eigen aanpak te kiezen.

„Den Haag centraliseert, en decentraliseert. Ik snap het niet meer”, zei burgemeester Van Gijzel – die van de wietlobby – zaterdag in het Eindhovens Dagblad. Hij wil de gemeenten vervangen door veertig regio’s, waaraan de rijksoverheid meer beleid overlaat. Maar het gaat andersom: gemeenten worden in toenemende mate uitvoeringsorganen van strak nationaal beleid, met minder geld. Wat blijft er over voor de gemeenteraadsverkiezingen? Beloftes over de best mogelijke uitvoering, en de kunst van smalle marges.