Generaties tegen elkaar opgezet

Klaus Morgenbrodt en Margot Schreiber praten in Friedrichshain over ‘vergrijzing’ als propagandatruc van de regering Foto’s Christian Mang

Klaus Morgenbrodt (87) benadrukt dat ze niet bepaald doorsnee pensioengerechtigden zijn. De voormalige bestuursambtenaar van Oost-Berlijn behoorde tot de ‘intelligentsia’, zegt hij. Net als de anderen die gisteren aan de vooravond van de regeringsverklaring van bondskanselier Angela Merkel (CDU) bij elkaar zitten om te praten over het pensioenbeleid van het nieuwe kabinet. Margot Schreiber (85), econoom, Gerhart Feister (80), ingenieur, en Ingrid Galeski (70), lerares, zijn op grond van hun bevoorrechte positie in de voormalige DDR op dit moment allemaal redelijk goed af, zegt Feister. „We hoefden bijvoorbeeld niet, zoals tegenwoordig, door te werken tot ons 67ste.” Galeski roept: „Maar dat is niet de verdienste van mevrouw Merkel of van haar regering”. Alle vier zijn ze hier vaste gast in het wijkcentrum van de welzijnsorganisatie VdK in het Oost-Berlijnse Friedrichshain.

Galeski zegt zich maar al te goed te realiseren hoe bevoorrecht ze nog steeds is. „Wij hebben redelijke pensioenen. Maar voor veel mensen die nu nog werken zijn het onzekere tijden.” En ze vertelt over haar broer, die pas 51 is. „Hij werkte als gepromoveerd natuurkundige op een ministerie ten tijde van de DDR. Maar na de Wende, na 1989, toen de DDR ophield te bestaan, raakte hij die baan kwijt. En nu moet hij zich kapot werken als pakketbezorger bij DHL. Dat kan deze samenleving zich permitteren, dat een academicus dit werk moet doen. Hij heeft geen vast contract. Het enige wat zeker is, is dat hij straks veel te weinig pensioen zal krijgen omdat hij met zijn lage salaris niet veel kan sparen. Voor dit soort gevallen hebben de plannen van de nieuwe regering geen enkele betekenis.”

Margot Schreiber, de econoom, vindt het wel rechtvaardig dat moeders die kinderen hebben gekregen voor 1992 een extra toeslag krijgen bij hun pensioen. Feistel vindt het niet meer dan logisch omdat daarmee eigenlijk de bestaande situatie voor vrouwen die na 1992 moeder werden is gelijkgetrokken. Maar Morgenbrodt, de oud-bestuursambtenaar die al in 1967 werd afgekeurd wegens oorlogsinvaliditeit, vindt dat de manier waarop die regeling wordt gefinancierd niet deugt. „Want wat doet de regering? Die haalt het geld uit de pensioenkas, die nu nog boordevol zit met premies, betaald door mensen in loondienst. Maar zo’n maatregel zou moeten worden gefinancierd uit belastinggeld, zodat iedereen meebetaalt. Nu blijven de vrije ondernemers, die vaak geld genoeg hebben, buiten schot.”

Galeski denkt dat niet de ‘demografie’, ofwel de vergrijzing, de oorzaak is van de problemen met de pensioenen. „Dat is een propagandatruc waarmee eigenlijk al sinds de Wende de generaties tegen elkaar worden opgezet.” De oorzaak van de onbetaalbaarheid van de pensioenen op langere termijn, ligt volgens haar in de ongelijke verdeling van de opbrengsten. „Ja”, zegt Morgenbrodt, „De rijkdom van Duitsland ontstaat uit de gestegen arbeidsproductiviteit terwijl de loonkosten zijn gedaald, bijvoorbeeld door massaontslagen. Waarna mensen tegen een lager loon zonder vaste contracten opnieuw werden ingehuurd. Zoals de broer van Ingrid hier. Maar die rijkdom komt vervolgens terecht bij de bovenste tien procent van de samenleving. Het beeld van Duitsland als een rijk land is daarom vertekend. Slechts een klein deel van de bevolking profiteert van de hoge arbeidsproductiviteit.”

Gerhart Feistel wijst op het plan van de regering dat mensen die 45 jaar premie hebben betaald al op 63-jarige leeftijd met pensioen mogen gaan. Margot Schreiber verwacht er niet veel van. „Het gaat waarschijnlijk maar om een klein aantal mensen. De arbeidsmarkt zit niet meer zo in elkaar dat mensen zo lang aaneengesloten werk hebben.” Galeski: „Mijn zoon is veertig, hij werkt als verkoper bij H&M. Maar hij heeft slechts een part-time baan. Dat levert veel onzekerheid op voor de toekomst.”

Ach, ze weten ook wel dat de DDR „niet perfect” was, zegt Morgenbrodt. „Maar het was beter geweest als er na de Wende een nieuwe Grondwet was geschreven, waarin de sociale grondrechten van de DDR waren opgenomen. Dat was beloofd. Maar het is er nooit van gekomen.”