En de pianoman vertelt hoe het protest omsloeg

Markijan Matsech, tijdens een van de vele demonstraties in Kiev. Foto van zijn facebookpagina

Het begon als een vreedzaam protest voor Markijan Matsech. Hij en zijn piano, geverfd in de kleuren van de Oekraïense en de Europese vlag. De warme klanken van Opus 64 van Chopin moesten de met helmen en schilden beklede oproerpolitie in het vrieskoude Kiev ontdooien.

„We willen met goedheid en kunst protesteren tegen het geweld tegen ons”, zei Matsech (22) in december. Een foto die zijn vriend van hem maakte tijdens zijn pianospel, vanaf de achterkant genomen, ging de hele wereld over.

Tijdens een telefonisch interview met deze krant over die foto vertelde hij voor het eerst over de opstand in zijn land. Dat is hij blijven doen. Via Facebook stuurde hij bijna dagelijks een update vanuit Kiev, en als de situatie dat toestond via de telefoon of via Skype. Van vreedzame protesten is twee maanden later geen sprake meer – vorige week vielen de eerste doden. Matsech spreekt inmiddels niet meer van een culturele revolutie, maar van oorlog.

Matsech woont in Lviv, de tweede stad van Oekraïne, vlakbij de grens met Polen. In het dagelijks leven staat hij aan het hoofd van een afdeling voor softwareontwikkeling van mobiele telefoons. Maar de afgelopen maanden was hij vaker in Kiev, om de protestbeweging te ondersteunen: slapend in een hostel, demonstrerend op het plein.

Deze krant hield contact met Markijan Matsech. Hieronder een verslag, in zijn woorden, van de demonstraties in Kiev.

8 december | Sinds een week protesteren honderdduizenden burgers in Oekraïne fel tegen het regeringsbesluit om geen associatie met de EU aan te gaan.

Markijan Matsech: „Dit is een culturele revolutie, een verandering in de gedachten van mensen. Met de piano wil ik laten zien dat iedereen iets voor deze revolutie kan beteken. En met muziek laten we de oproerpolitie horen dat we tegen het systeem vechten, niet tegen hen. We weten dat ze niet allemaal wrede beesten zijn. Veel van hen willen de onnozele orders van de president eigenlijk niet opvolgen.

„We protesteren tegen corruptie, tegen het systeem. Het gaat inmiddels om meer dan het verdrag voor toenadering tot de EU dat de president niet heeft ondertekend. We willen een normaal leven. Europa is een goed symbool voor ons, omdat mensenrechten daar worden gerespecteerd.

„Tot in Europa!”

10 december | De oproerpolitie is begonnen met het schoonvegen van de straten en pleinen rondom de overheidsgebouwen in Kiev.

„De situatie is dreigend. We weten niet wat we de komende uren kunnen verwachten. De strategie van de regering is angst verspreiden. Zorgen dat iedereen zijn kop houdt. Ze willen dat we leven zoals de mensen in Rusland, onder een krachtig regime. Wij willen juist vrijheid om te doen wat we willen.

„Als ik op Maidan, het centrale plein in Kiev, ben is de sfeer goed, maar ik zal niet zeggen dat ik me buiten veilig voel. Iedereen weet dat de autoriteiten onschuldige mensen pijn doen. Mijn moeder, die al twaalf jaar in Nederland woont, maakt zich grote zorgen. Ik probeer niet in mijn eentje als laatste op straat rond te hangen.

„Ik slaap met zo’n zeventig mensen in een hostel. In shifts regelen we slaapplekken, geld en meer mensen. Er zijn veel vrienden uit Europa. We hebben ze uitgenodigd ons bij te staan, omdat we denken dat de autoriteiten geen geweld zullen gebruiken in hun aanwezigheid. Het is ook een teken van broederschap tussen Oekraïne en Europa.”

Op Facebook schrijft hij: „Vrienden van over de wereld, als je ons wilt bijstaan: dit is het moment. We roepen je op alle Oekraïners te helpen deze revolutie te winnen en deel uit te maken van een uniek moment in de geschiedenis. Neem nationale vlaggen mee, kom naar Maidan en verleg de grenzen van ons protest. Wij verzorgen eten, thee, tenten, verblijf (misschien), warme kleren, een goed humeur en een onvergetelijke ervaring. De dag van een demonstrant bestaat uit lopen over Maidan, soms naar regerings- of gerechtsgebouwen. En: lachen, dansen, eten, drinken (maar geen alcohol!) en bijzondere mensen ontmoeten.”

11 december | De demonstranten verzetten zich tegen de oproerpolitie.

„Rond middernacht kwam de politie opeens van alle kanten op ons af. We waren bang. Tussen twee en vier uur ’s nachts kwamen er veel mensen naar het plein om ons te steunen. We stonden naast elkaar, hielden elkaars hand vast en maakten zo een levensmuur. Om zes uur kwamen er nog allemaal vrienden van mij uit Lviv. Kort daarna ging ik slapen, want mijn tenen waren bevroren – het was tien graden onder nul. De politie was er toen nog, maar het was duidelijk dat ze gingen verliezen.

„Het moment van overwinning was toen de politie zich terugtrok. Ik was er niet bij, maar voor de mensen op het plein was het een bijzonder moment. Onze tactiek is nu zoveel mogelijk mensen naar Maidan te laten komen. En te zorgen dat politici aan onze kant staan. De komende nacht wordt belangrijk. Ik denk dat we vanavond zullen winnen.”

12 december | De regering zegt toch kans te zien op een akkoord met de EU.

„Het is rustig op straat. Al worden er nog steeds onschuldige mensen geslagen en gearresteerd. Janoekovitsj wil misschien toch de overeenkomst met de EU tekenen, maar dat is duidelijk niet genoeg. We eisen dat de regering opstapt en onschuldige burgers worden vrijgelaten. We willen dat degenen die geweld gebruiken worden gearresteerd.”

13 december |De protesten gaan door. Volgens de oppositie lokken provocateurs in dienst van de regering rellen uit.

„Ze zeggen dat er dit weekend een grote provocatie plaatsvindt. Dat de regering mensen inhuurt om pro-Europese kleren te dragen en heel veel aanhangers naar Kiev stuurt, om te doen alsof er gevechten uitbreken. Daar gaan we ons vandaag op voorbereiden.”

14 december |

„We dachten dat er iets ernstigs zou gebeuren, maar gevechten bleven uit. Gelukkig. Het is heel moeilijk te achterhalen wat waar is: er komt veel verschillende informatie van meerdere kanten. We moeten alles checken. En wat het extra ingewikkeld maakt, is dat de regering mensen betaalt om onrust te stoken.”

15 december |

„Ik ben terug naar Lviv, om wat te werken. Er is niet veel gaande nu, geloof ik. Met Kerstmis ga ik naar Nederland, naar mijn moeder. Als de situatie in Oekraïne kalm is, ga ik daarna op skivakantie.”

Oproep op Facebook: „We hebben veel vrijwilligers nodig voor morgen. Voor twee werkzaamheden: 1. Gebouwen met veel posters beplakken. De gebouwen zijn symbolisch en belangrijk. Alles verloopt vreedzaam en veilig. 2. De kerstboom op Maidan beklimmen.”

27 december | De Russische president Poetin heeft vorige week een akkoord gesloten met president Janoekovitsj: Rusland gaat Oekraïne grote korting geven op de gasprijs en koopt diens staatsschuld op. De oppositie vindt het akkoord ‘verraad’.

Matsech deelt de songtekst van het Beatles-nummer ‘Revolution’ op Facebook: „Ironisch genoeg heb ik dit al zo vaak gehoord, maar ik begrijp de essentie pas nu ik het heb beleefd.”

You say you want a revolution

Well you know

We all want to change the world

You say you got a real solution

Well you know

We’d all love to see the plan

You ask me for a contribution

Well you know

We’re all doing what we can

...

But when you talk about destruction

Don’t you know you can count me out

Don’t you know it’s gonna be alright

Alright, alright

17 januari |

Markijan Matsech deelt op Facebook een plaatje met de tekst: „Dear European Union and Unites States of America! We no longer need your moral support. Act or fuck off. With Eurolove from EuroUkraine.

18 januari | Het parlement heeft vergaande wetsvoorstellen aangenomen die het makkelijker maken de protesten te onderdrukken.

„Het zag er goed uit de afgelopen weken, het was rustig. Ik was aan het werk in Lviv. Maar nu is de situatie zwaar geëscaleerd. De regering heeft ons vreedzame protest met wetten illegaal gemaakt. De wetten gaan in tegen cruciale grondrechten. Daarom ben ik ben terug in Kiev.

„Mensen zijn erg boos, ze beschouwen het als legalisatie van een dictatuur. Ze voelen zich alsof ze niks meer te verliezen hebben. Ze zijn ongeduldig geworden. Moe van het niet worden gehoord door de regering.”

19 januari | Deze en volgende dagen zijn er grote demonstraties. De opstand wordt radicaler.

„Er waren een paar honderdduizend mensen op Maidan gisteren. Ze verwachtten daadkrachtige actie van de oppositie. Maar actie bleef uit. Ik zag gevechten, vuur, gewonden. Er is een zeer radicale groepering actief. Sommigen veroordelen hun acties, anderen steunen ze. Ik denk dat hun agressie een natuurlijke reactie is op de wetten van de regering. Als ze zoiets simpels als vreedzaam protest verbieden, starten mensen logischerwijs een onvreedzaam protest.

„Ik heb het gevoel dat we zullen winnen, maar we zullen verliezen lijden. Dat aantal hangt af van de VS en de EU.”

20 januari |

„Het is erg akelig hier. De politie schiet mensen neer met rubberkogels. Een demonstrant heeft zijn arm verloren door een granaat, een paar mensen moesten worden geopereerd omdat ze hun oog zijn verloren.

„Ik zit in hetzelfde hostel als in december. Voor een groot deel zitten er dezelfde mensen. Veel Russische journalisten. Ook een aantal van mijn collega’s is nu in Kiev. Mijn baas steunt het protest, hij accepteert dat we vrij nemen om de straat op te gaan. Ik kan me toch op niets anders concentreren.”

21 januari |

„Igor Lutsenko, een activist die ik een paar keer heb ontmoet, is ontvoerd. Hij zit in dezelfde groep mensen die een vreedzaam protest wilden voeren de afgelopen maanden. We maken ons grote zorgen om hem.

„Mijn moeder en opa zijn erg bezorgd over mij. Ze vragen steeds of ik niet naar de protesten wil gaan. Maar ja, er is niets wat ze eraan kunnen doen. Ik ben nodig. Ik laat ze elke dag weten hoe de situatie is. Dat ik leef en dat alles goed gaat.”

Op Facebook schrijft hij: „Igor Lutsenko leeft. Godzijdank, alles gaat prima. Maar damn, dit is niet normaal.”

22 januari | President Janoekovitsj grijpt met geweld in. Er vallen drie doden.

„Net nieuws gekregen. Nog twee mensen dood door marteling. Gisteren was de verschrikkelijkste dag tot nu toe. Er zijn drie mensen vermoord door geweervuur. Veel mensen zijn ontvoerd. Mijn vriend is gelukkig vrijgelaten, maar hij is gemarteld. We weten bijna zeker dat de regeringsmaffia hier achter zit.

„Er zijn geen wetten meer. Er is geen regering. Er is geen politie. Alleen een groep gewapende mensen. Demonstreren? Dat is een verkeerd woord. Dit zijn geen demonstraties meer. Dit is oorlog. Pianospelen zal niemand meer helpen.

„Ik zie twee oplossingen. Sancties – de regering haar geld afnemen. Of geweld – de regering haar macht afnemen. Ik denk dat de eerste optie zo min mogelijk verliezen kost. Europa kan dit oplossen.

„De president heeft onderhandeld met de oppositie. Het leidde nergens toe. Hij zei: als jullie stoppen met schieten, laten we alle mensen vrij. Dat is niet wat we willen. We willen gerechtigheid.”

23 januari | De protesten breiden zich uit.

„Yuriy Verbytsky, een activist die samen met mijn vriend Igor is ontvoerd, is overleden. Erg verdrietig nieuws.

„Ik zoek naar dingen om te doen voor het protest, zoals het bouwen van een barricade of het schoonmaken van de gebouwen. Maar er zijn genoeg mensen. Ik kan niet meer doen dan hier gewoon te zijn, als één uit de menigte. Ik ben niet zo’n goede vechter, ik weet niet hoe ik Molotov-cocktails moet gooien. Ik weet ook niet of ik dat zou doen. Misschien, als ik beter voorbereid zou zijn.”

24 januari |

„Vandaag ben ik naar de begrafenis van Yuriy in Lviv geweest. De protesten breiden zich ondertussen uit naar andere gebieden in Oekraïne, van het westen naar het oosten. Na de doden zijn mensen wakker geworden, ook buiten Kiev. Ik denk dat de angstige gebeurtenissen er niet voor zorgen dat mensen wegblijven, maar juist dat ze blijven komen, uit woede. Het is een sterk en goed teken.”

25 januari | President Janoekovitsj biedt de oppositie hoge politieke functies aan. De oppositie slaat ze af.

„De mensen gaan niet akkoord met een premierstoel, denk ik. De meesten willen dat de mensen die zijn geslagen en gearresteerd, worden vrijgelaten. We willen vernieuwing van het systeem, een andere manier waarop mensen aan de macht komen. Er is geen rechtvaardigheid in Oekraïne. De politie, de rechters, alles moet veranderen.

„We zien nu in dat we geen hulp hoeven te verwachten van de VS of Europa. Ze hadden moeten handelen toen er mensen doodgingen, maar dat deden ze niet. We realiseren ons dat ze niet echt geïnteresseerd zijn. Dat is jammer, maar het is goed dat we dat nu weten. We staan er alleen voor.”

26 januari | Het straatprotest in Kiev is uitgegroeid tot een soort volksopstand in nagenoeg geheel Oekraïne.

„Het ziet ernaar uit dat we misschien nieuwe verkiezingen kunnen bewerkstelligen. Misschien, als we nog meer druk uitoefenen, kunnen we de president tot aftreden dwingen. We behalen goede resultaten, in elk geval minder slechte resultaten, nu de president aanbiedt zijn ministers te ontslaan. Dat betekent heel veel.”

27 januari |

„Ik ben weer terug in Lviv. Ik realiseerde me dat er niet veel is wat ik kan doen. Ik ga weer terug als het nodig is. Ik ben elk moment klaar om te gaan.”

28 januari | Premier Azarov treedt af om te voorkomen dat Oekraïne uit elkaar valt.

„Het aftreden van de premier is goed, maar niet genoeg. We moeten de druk verhogen. Een van de belangrijkste doelstellingen is de politie te straffen voor hun gedrag, anders zullen ze verdergaan met het ontvoeren en slaan van mensen.

„Ik verwacht van de oppositie dat ze Janoekovitsj onder druk zetten om de oude grondwet te herstellen, waarin de president niet zoveel macht had als nu. Misschien zelfs om hem af te laten treden, al begrijp ik dat dat vandaag moeilijk is.

„Wat vooral moet gebeuren: het systeem veranderen, de controle terugbrengen in de handen van de mensen. Zodat dit nooit meer kan gebeuren.”