Janoekovitsj offert premier

Twee geestelijken staan tussen de barricades van demonstranten en de oproerpolitie in Kiev. Het parlement stemde vanmorgen in met de intrekking van enkele omstreden wetten van president Janoekovitsj. Foto Reuters

Premier Mykola Azarov is vanmorgen afgetreden om te voorkomen dat Oekraïne uit elkaar valt. In een verklaring zegt Azarov dat het „behoud van de staatkundige eenheid van Oekraïne aanzienlijk belangrijker is dan welk persoonlijk plan of ambitie dan ook”. Kort daarvoor kwam het parlement in spoedzitting bijeen in een poging om ‘bloedvergieten’ te voorkomen. Het conflict was door de bezetting van staatsorganen en separatistische geluiden zo uit de hand gelopen dat afkondiging van de noodtoestand een reële optie was geworden.

Hoewel een premier in het Oekraïense presidentiële bestel meer een ambtelijke uitvoerder is dan een autonome politicus, is het vertrek van Azarov belangrijk. Ook alle andere bewindslieden treden af. Daarmee komt een einde aan de rol van minister Zachartsjenko van Binnenlandse Zaken. De oppositie roept al maanden om zijn aftreden, omdat hij verantwoordelijk is voor de binnenlandse strijdkrachten. Eind november sloeg de oproerpolitie Berkoet in op studenten op het centrale onafhankelijkheidsplein Maidan. Uit protest gingen burgers daarna massaal de straat op. Vorige week woensdag vielen er twee doden. Dat was aanleiding voor verdere escalatie door kleine radicale en gewelddadige groepen.

Bovendien is de positie van Janoekovitsj afgelopen maanden dusdanig verzwakt dat hij een nieuwe ministersploeg niet naar eigen inzicht samen kan stellen. Als de oppositie met één kandidaat weet te komen, is de kans klein dat Janoekovitsj in 2015 wordt herkozen. Onduidelijk is of er bij de onderhandelingen met de oppositie afspraken zijn gemaakt over een ‘vrijgeleide’ voor Janoekovitsj en zijn zoons, die zich dankzij hun vader hebben kunnen verrijken.

De volksvertegenwoordigers bespraken vandaag een reeks concessies die president Janoekovitsj gisteravond aan de oppositie had gedaan. Zo was de regering bereid om enkele nieuwe wetten, die talloze burgerlijke vrijheden inperken, te wijzigen en arrestanten amnestie te verlenen. Aan de orde is tevens een grondwetswijziging, waardoor het centralistische presidentiële systeem wordt omgebogen naar een meer parlementair regeringsmodel.

Vanochtend stemde het parlement met de intrekking van de anti-protestwet in. De regeringspartij is intern zo verdeeld, dat de haviken niet meer voldoende greep op het parlement hebben. Onduidelijk was vanmorgen of er een meerderheid is voor vervroegde verkiezingen. Die kunnen uitdraaien op een drama voor de Partij der Regionen. Oekraïense parlementariërs combineren politieke machtsposities met commerciële belangen. Deze ‘corruptie’ is de belangrijkste reden voor het verzet tegen Janoekovitsj.

Het aftreden van Azarov komt niet onverwacht. Zaterdagavond had Janoekovitsj het premierschap al aangeboden aan fractieleider Jatsenjoek van de grootste oppositiepartij. Die wees de functie gisteravond bij de laatste crisisonderhandelingen tussen regering en oppositie af. Ook bokser Klitsjko, die aanzien geniet bij de radicale jeugd die zich voorbereidt op gevechten met de politie, wees een vicepremierschap af. Door deze weigering hielden ze het oppositionele front gesloten.

Het conflict in Oekraïne belast ook de verhoudingen tussen Europa en Rusland. Het verzet tegen Janoekovitsj begon als protest tegen zijn beslissing om af te zien van een associatieverdrag met de Europese Unie en een financieel akkoord te sluiten met Rusland. Sindsdien beschuldigen beide machtsblokken elkaar van inmenging. Vandaag is president Poetin in Brussel voor overleg met de EU.