Handen wassen, gorgelen en zink

Goed je handen wassen, zinksupplementen slikken en minstens drie keer per dag gorgelen met water. Dat zijn de drie middelen waarvan redelijk bewezen is dat ze verkoudheid voorkomen. In een artikel in het Canadian Medical Association Journal vatten Michael Allan van de University of Alberta en Bruce Arroll van de University of Auckland in Nieuw-Zeeland deze week de stand van de wetenschap op het gebied van verkoudheid samen.

Verkoudheid is in onze streken de meest voorkomende infectieziekte. Het treft volwassenen in de regel een paar keer per jaar, en kinderen zijn ieder jaar wel zes keer of vaker aan het snotteren en hoesten. Een simpele verkoudheid gaat vanzelf weer over, maar bij elkaar opgeteld geeft de infectie heel wat dagen werk- en schoolverzuim. Ruim een op de tien van de volwassenen en eenderde van alle kinderen die (ernstig) verkouden worden, gaan ermee naar hun huisarts. Allan en Arroll citeren een studie waarin alleen al de medische kosten van verkoudheid in de Verenigde Staten werden geschat op 17 miljard dollar. Is daar niet wat aan te doen, vroegen zij zich af.

Een definitief geneesmiddel tegen verkoudheid bestaat nog niet. Daarvoor zijn de virussen die het veroorzaken te divers en muteren ze te snel. We moeten het dus stellen met ‘lapmiddeltjes’. Maar welke? Allan en Arroll hechten in hun analyse het meeste waarde aan dubbelblind uitgevoerde onderzoeken, liefst in grote groepen, waarbij de veronderstelde heilzame kuren tegen verkoudheid vergeleken worden met een placebo.

De middeltjes die bewezen preventief zijn tegen verkoudheid, geven geen garantie dat je helemaal niet verkouden zult worden. Iemand die zink slikt wordt in de wintermaanden misschien een keer minder vaak verkouden. Dat is zo’n klein effect dat het buiten het verband van een wetenschappelijke studie waarschijnlijk niet eens zou opvallen.

Even groot is het effect van driemaal daags gorgelen met water, wat zelfs beter werkte dan even vaak gorgelen met jodiumoplossing.

Knoflookpoeder, diverse homeopathische preparaten en extra vitamine C of D halen waarschijnlijk niets uit als schild tegen verkoudheid.

En wat te doen als je al verkouden bent geworden? Het effect van antihistaminica en medicinale neussprays is heel wisselend. De combinatie van die twee lijkt een beetje te helpen om de verkoudheid te verlichten. Een neusspray met de werkzame stof ipratropium helpt wel tegen een loopneus, maar verhelpt een verstopte neus niet. Diverse hoestdrankjes bleken wisselend effectief bij volwassenen, maar bij kinderen hadden ze geen effect. Verkoudheidscrèmes met eucalyptus en kamfer haalden niets uit bij volwassenen, maar zorgden ervoor dat verkouden kinderen (en hun ouders) beter konden slapen. Koorts- en pijnwerende middelen zoals ibuprofen en paracetamol verkortten de duur van de verkoudheid niet, maar verlichtten wel spierpijn, oorpijn en hoofdpijn.

Een lepeltje honing voor het slapen gaan lijkt bij kleine kinderen te helpen tegen het hoesten, zuigtabletten met zink kunnen volwassenen helpen, maar heel overtuigend is het wetenschappelijke bewijs daarvoor niet. Wat zich volgens Allan en Arroll vooralsnog niet bewezen heeft tegen verkoudheid zijn zoutoplossingen om in de neus te druppelen, luchtbevochtigers, kruidenmiddeltjes op basis van rode zonnehoed (echninacea), traditionele Chinese kruidenmengsels, vitamine C en gemberextracten. Studies hiernaar waren ook vaak matig van kwaliteit.

Zink in een verstuiver om in de neus te spuiten is ronduit af te raden, zeggen Allan en Arroll. Of het helpt is niet duidelijk, maar de bijwerkingen kunnen ernstig zijn. Niet alleen is het branderig en prikkend; iemand kan er ook permanent zijn reukvermogen door verliezen. Niet doen dus.