Dood door bijl

Gaan // Theater Lizzie Borden Lizzie Borden, Rits & Abattoir Fermé Gezien: 25/1 De Brakke Grond, A’dam. Tournee t/m 15/5. abattoirferme.be

4

Een vader, een stiefmoeder, een dochter en een bijl: dat zijn de vier ingrediënten van een van de geruchtmakendste moordzaken uit de Amerikaanse geschiedenis. Op de ochtend van 4 augustus 1892 sloeg die bijl veertig keer in op vader Borden en zijn vrouw. Dochter Lizzie Borden kwam onder arrest, maar moest bij gebrek aan bewijs worden vrijgesproken. In de voorstelling Lizzie Borden van het Vlaamse gezelschap Abattoir Fermé komt die bijl kort in beeld. Een van de vijf actrices draagt het wapen als een kostbaarheid terwijl ze over de bloedrood gekleurde bühne schrijdt. Wij, de toeschouwers, vormen de juryleden. Tegelijkertijd pleit een andere speelster Lizzie Borden vrij met de even eenvoudige als doeltreffende opmerking: „Schuld, edelachtbare, moet ontegenzeggelijk bewezen worden.”

In een entourage van wasteilen die gevuld zijn met bloedrood water, van duistere dreiging en ontluikende seksualiteit scheppen de speelsters een beklemmende sfeer van angst. Net zoals in eerdere voorstellingen van Abattoir Fermé is elk realisme afwezig en zijn de figuren groteske wezens met wit geschminkte gezichten. Net geestverschijningen. Keer op keer kleuren ze hun naakte lichamen rood met toneelbloed om vervolgens in de badkuip hun bezoedelde huid schoon te spoelen. Als betreft het een ritueel. Maar vergeefs. Die herhaling vormt de kracht.

Ondertussen barst om het kwartier een koekoeksklok met zijn snerpende roep waarschuwend te voorschijn. Het huis van de Bordens is een spookhuis. Nu is er trouwens een Bed&Breakfast in gevestigd; iedereen wil slapen in het bed waar stiefmoeder Borden gruwelijk werd verminkt. Je kunt de bijl zelfs naast je op het hoofdkussen leggen. Het kwaad fascineert. Het is een vernuftig idee de toeschouwers tot juryraad te bestempelen. Feitelijk horen we geen enkele waarheid, slechts raadsels en geheimtaal. Net als de echte rechtbank destijds kunnen we slechts gissen naar de ware toedracht. Dat maakt deze theatrale versie van de casus zo spannend. Een mooie vondst is dat de vijf actrices in leeftijd verschillen, zodat we de Lizzie leren kennen als jong meisje dat dromen koestert over een gelukkig leven en als volwassen vrouw, die verbitterd is. Haar dromen veranderen in duistere driften. Dan is het de bijl die haar bevrijdt, maar dat weet niemand ooit zeker. Alleen Lizzie Borden zelf.

KESTER FRERIKS