Zo vaak dezelfde 11, en toch gaat het steeds fout

Toen duidelijk werd dat middenvelder Kelvin Leerdam zijn contract niet wilde verlengen, eind oktober 2012, ontstond het basiselftal van Feyenoord. En dat team staat nog steeds. Tonny Vilhena verving Leerdam en afgezien van blessures, schorsingen of vormverlies kiest coach Ronald Koeman bijna vijftien maanden later nog altijd voor dezelfde elf spelers.

Geen van de andere topploegen in de eredivisie is al zo lang bij elkaar. De constante formatie kan voor Feyenoord alleen maar worden uitgelegd als een voordeel: de spelers zijn op elkaar ingespeeld en het elftal moet inmiddels toch precies weten wat de trainer verlangt.

Op goede dagen, zoals vorige week bij FC Utrecht, komt dat er ook uit. In een galavoorstelling won Feyenoord met 5-2. Maar hoe kan het dat diezelfde ploeg – met als enige wijziging John Goossens voor de geschorste Vilhena – zaterdag zo slap begon bij de nummer laatst in de eredivisie, ADO Den Haag? Na een 2-0 achterstand bij rust kwam de ploeg van Koeman terug tot 2-2, om uiteindelijk met 3-2 te verliezen.

Koeman weet het ook niet meer. Hij had zijn elftal nog zó gewaarschuwd, zei hij na afloop. ADO zou Feyenoord naar verwachting met veel agressie tegemoet treden. „We wisten het van tevoren, en toch konden wij dat niet bespelen”, zei de trainer.

In Den Haag kwamen voor Feyenoord twee problemen aan het licht die de ploeg al anderhalf jaar tarten. Ten eerste is het verschil tussen thuis- en uitduels onacceptabel voor een club die de landstitel ambieert. Net als vorig seizoen verliest Feyenoord precies evenveel uitwedstrijden als het er wint. En ten tweede komt Feyenoord maar zelden terug als het achterstaat. Dit seizoen kwam het elftal van Koeman in precies de helft van de wedstrijden, dertien van de 26, op achterstand. Slechts twee keer wist de ploeg alsnog te winnen.

Geconfronteerd met deze statistieken gaf Koeman op de persconferentie na afloop van de wedstrijd tegen ADO een veelzeggend antwoord op de vraag hoe het komt dat zijn ploeg soms zo inzakt. Is het een mentaliteitskwestie? „Misschien is het wel gewoon kwaliteit”, aldus Koeman.

Inderdaad kun je de cijfers op twee manieren interpreteren. Óf het elftal is goed genoeg voor de titel, maar is mentaal zwak. Óf het elftal is überhaupt niet goed genoeg voor het landskampioenschap. In dat geval is zeven punten achterstand op Ajax, na twintig competitieduels, zo onaardig nog niet.

Technisch directeur Martin van Geel valt te prijzen voor zijn zeer behoudende aan- en verkoopbeleid, precies wat de club nodig heeft om er financieel weer bovenop te komen. Maar doet Koeman er goed aan om zijn contract te verlengen? Als de periodieke slapte van zijn elftal een mentaliteitskwestie is, lijkt Koeman niet meer in staat om zijn spelers te raken met motiverende woorden.

En als het kwaliteitsgebrek is, moet hij zich afvragen of hij nóg een jaar vlak onder de echte top wil spelen. Ook komende zomer zal Feyenoord immers geen miljoenen spenderen aan nieuwe spelers.

Of Feyenoord moet een van zijn talenten verkopen. Wie daar het meest voor in aanmerking komt, is de middenvelder Jordy Clasie (22). Wekelijks toont hij aan dat hij een van de beste spelers van de eredivisie is. De miljoenen die hij zou opleveren, kan Feyenoord besteden aan enkele gerichte versterkingen. Op koopjesjacht dus.