Ze grijpen straks de macht en pakken alles

„Natuurlijk betreur ik de dood van die agent niet. Hoezo? Wie bij de politie gaat werken, is niet goed bij zijn hoofd.” Boris, een twintiger uit de havenstad Nikolajev die sinds een paar jaar in Kiev werkt, becommentarieert in een McDonalds de fronten van de volksopstand tegen president Viktor Janoekovitsj.

Net als alle andere klanten van deze McDonalds in een verre buitenwijk op de linkeroever van de Dnjepr. Eensgezind en in het Russisch bovendien, hoewel volgens veel Oekraïners ten oosten van de Dnjepr de Russische steppe en dus Azië begint. Maar de anti-regerings protesten breiden zich steeds verder naar het oosten van Oekraïne uit. Dat betekent slechts nieuws voor Janoekovitsj, want juist het oosten, vlakbij Rusland, heeft van oudsher meer op met zijn regering.

De stemming is de afgelopen dagen omgeslagen aan de Revoetski-straat. Vrijdagavond is een 27-jarige sergeant, volgens het ministerie van Binnenlandse Zaken „ongewapend op weg naar huis”, in Kiev door het hoofd geschoten. Ook hier in Nikolajev, weet Boris, gaat het nu beginnen: de „revolutie tegen de macht”. Die revolutie is sinds een week niet meer dat vreedzame protest vóór Europa, zoals het op 21 november begon, maar een opstand tégen president Janoekovitsj en zijn entourage van „bajesklanten”.

Betogers in de oostelijke stad Sumy bestormden en bezetten het gemeentehuis. In Dnepropetrovsk wordt het provinciehuis verdedigd tegen een paar duizend betogers. Daarbij schoot de politie met scherp.

Ook Vladimir uit Tsjernigov, een gepensioneerde oud-kolonel uit het Sovjetleger, heeft geen goed woord over voor Janoekovitsj. Hoewel hij met een pensioen van 4000 grivnja (krap 400 euro) toch ruim drie keer beter af is dan een modale AOW’er.

De haat tegen Janoekovitsj gaat hand in hand met haat jegens de oproerpolitie Berkoet (steenarend). De drie doden die vorige week bij een poging om Janoekovitsj’ macht te herstellen vielen, moeten worden vergolden. In Kiev worden steeds meer politiemannen bedreigd of zelfs gegijzeld door de radicalisering van de protestbeweging.

Ongeveer tweehonderd agenten, die het Huis Oekraïne op het Europaplein moesten bewaken tegen een duizendtal betogers, zijn zondagochtend ternauwernood met de schrik vrijgekomen. Sindsdien marcheren ook hier groepjes jongens met bivakmutsen, helmen en knuppels door een gebouw dat ooit van de overheid was. Elders in het land doen zich vergelijkbare taferelen voor. Eigenlijk is het een wonder dat er tot gisteravond niet meer doden zijn gevallen.

De parlementaire oppositie, die in onderhandeling is met de president over een vreedzame oplossing van de staatkundige crisis in Oekraïne, eist het aftreden van de president of minimaal een ontmanteling van zijn ‘dictatoriale’ machtspositie. De straat wil wraak. Voor de doden door het politieoptreden en de zelfverrijking waarvan het gezin Jankoekovitsj wordt beschuldigd.

De leuze ‘Janoekovitsj aan de boom’ is niet meer alleen retorisch bedoeld. Dat verlangen wordt door de jongere en radicalere activisten onbekommerd uitgesproken.

Deze alles-of-niets-stemming lijkt alleen oudere intellectuelen zorgen te baren. Zoals Lada Koelikovskaja, een 54-jarige taalkundige. Niet dat zij Janoekovitsj politiek wil verdedigen of dat ze een hardnekkige communiste is. Integendeel, toen ze 14 jaar was, heeft ze in een vlaag van jeugdige romantiek een keer demonstratief bloemen gelegd bij een standbeeld van de negentiende eeuwse nationale dichter Taras Sjevtsjenko. Ze heeft daar lang last van gehad. Ze mocht geen lid worden van de jeugdbeweging Komsomol en werd pas op haar 25ste tot de universiteit toegelaten. Maar dat was wel een les: emotie moet in de politiek ondergeschikt blijven.

„Iedereen is voor verandering. Ik ook. Onder de bevolking heeft Janoekovitsj bijna geen steun. Maar het gaat om de manier waarop die verandering tot stand komt”, legt ze uit in de oude negentiende-eeuwse wijk Zoloti Vorota nabij de Maidan waar het centrum van het verzet is geconcentreerd. „Dit is een Poegatsjov-oproer [boerenopstand]. Kijk naar die infantiele neanderthalers met hun knuppels en luchtdrukpistolen”, zegt de vertaalster. „Dit loopt slecht af voor Oekraïne. Ze grijpen straks de macht en pakken dan alles, zoals de macht tot nu toe altijd alles heeft gepakt. Maar ze zullen die macht later weer verliezen zoals ze hem hebben veroverd. Het is een eindeloze herhaling op herhaling. ”

Lada Koelikovsjkaja citeert de alleen in de Sovjet-Unie beroemde Georgische filosoof Merab Mamardasjvili (1930-1990). „Mamardasjvili zei het heel goed: ‘we leven allemaal tussen verleden en toekomst en dus niet in het heden. Maar juist omdat we niet in het nu leven, herhaalt alles zich’. Dinsdag komt het parlement, waarin Janoekovitsj het voor het zeggen heeft, bijeen in spoedzitting om een uitweg uit de crisis te bespreken. Als het daarvoor niet te laat is.