Xu wilde dat China de grondwet naleeft: 4 jaar cel

Wegens het „op de been brengen van een menigte om de openbare orde te verstoren” is de Chinese advocaat en wetenschapper Xu Zhiyong (40) zondag veroordeeld tot vier jaar gevangenisstraf. „Het laatste restje waardigheid van het Chinese juridische systeem is met deze veroordeling vernietigd”, reageerde zijn advocaat en vriend Zhang Qingfang gisteren bij de Beijingse rechtbank, waar journalisten hardhandig werden verwijderd door de paramilitaire politie.

Met de veroordeling van Xu, die vooral opkwam voor de rechten en gelijke kansen van arbeidsmigranten en hun kinderen, hebben alle Chinese advocaten een harde waarschuwing gekregen dat iedere vorm van politiek en juridisch activisme buiten de Communistische Partij om niet wordt getolereerd. Ook niet als de doelen van de activisten overeenkomen met die van de partij of rechtstreeks voortvloeien uit de Chinese grondwet.

Xu die sinds april vorig jaar onder huisarrest stond, maakte deel uit van een losjes georganiseerde groep gelijkgestemde, gepromoveerde juristen van de Universiteit van Beijing die zich de Chinese Nieuwe Burgers-beweging noemt. Hij en zijn negen medestanders, van wie al vier advocaten zijn veroordeeld en vier anderen vandaag terecht staan, pleiten voor de strikte naleving van de Chinese wetten en bovenal van de grondwet met hooggestemde artikelen over gelijke rechten, vrijheid van meningsuiting, een vrije pers en democratie.

Daarom worden Xu en generatiegenoten ‘de constitutionalisten’ genoemd. Xu is een van de bekendste van deze groep sociaal bewuste advocaten, die indirect toch invloed uitoefenen. De partijtop ziet de roep om een letterlijke toepassing van de grondwet duidelijk als een bedreiging voor de status quo.

Xu, die zichzelf geen ‘dissident’ vindt, was een van de eersten die in 2000 begon met openlijke kritiek op het „ongrondwettelijke” systeem van heropvoedingskampen. Ook pleit hij al jaren voor hervorming van het petitiesysteem. Het feit dat partijleider en president Xi Jinping eerder dit jaar deze hervormingen omarmde, stemde hem destijds nog optimistisch.

Hoewel dat in de rechtszaak zelf niet aan de orde kwam, denken Xu en zijn advocaat dat er een verband is tussen de relatief hoge straf en Xu’s op het internet veel gelezen oproep aan de partijleiders hun financiële belangen te openbaren in het kader van de anti-corruptiecampagne. Tijdens de rechtszaak, vorige week, onthulde het International Consortium of Investigative Journalism dat zeker twaalf families van toppolitici en hoge militairen over geheime rekeningen op de Maagdeneilanden beschikken.

De zaak van Xu staat niet op zichzelf, want vorige week is ook de Oeigoerse hoogleraar aan de Beijingse Minderheden-universiteit, Ilham Tohti, gearresteerd. Hem wacht wegens „staatsgevaarlijke activiteiten” een lange celstraf. Verder meldden mensenrechtenorganisaties dat overal in het land advocaten worden gewaarschuwd zich niet in te laten met „door het Westen georganiseerde activiteiten om China te ontwrichten”.