Situatie Oekraïne ‘echt gloeiend heet’

Tegenstanders van de regering poseren in de hal van het ministerie van Justitie voor enkele iconen. Zij houden het ministerie sinds gisteravond bezet. Foto AP

Het straatprotest in Kiev tegen president Viktor Janoekovitsj is uitgegroeid tot een soort volksopstand in nagenoeg geheel Oekraïne. De parlementaire oppositie, die tot nu toe vergeefs met de regering onderhandelt over een „vreedzame uitweg uit de crisis”, verliest daarbij zijn greep op radicalere groepen die op eigen gezag steeds meer overheidsgebouwen bezetten.

In 19 van de 27 ‘provincies’ zijn nu bestuursgebouwen bezet of wordt daarom gestreden tussen demonstranten, de oproerpolitie en soms ook gewapende hooligans. Tegen de wil van politicus/bokser Vitali Klitsjko, die binnen de oppositie de contacten met de ‘autonome’ activisten onderhoudt omdat hij op straat het meeste aanzien geniet, wordt sinds vannacht zelfs het ministerie van Justitie in Kiev bezet gehouden. Het functioneren van overheidorganen wordt door deze bezettingen allengs serieuzer belemmerd. Alleen al in Kiev heeft de staat zeker zeven (semi)overheidsgebouwen uit handen moeten geven.

Minister Jelena Loekasj van Justitie, die een belangrijke rol speelt in de entourage van Janoekovitsj, heeft vanmorgen gedreigd dat ze de Nationale Veiligheidsraad zal vragen de ‘noodtoestand’ uit te roepen als de bezetting niet wordt opgeheven. Deze raad coördineert het werk van de krijgsmacht, de binnenlandse strijdkrachten (oproerpolitie) en de staatsveiligheidsdienst SBOe. De SBOe zegt informatie te hebben dat er bezettingsacties tegen (nucleaire) energiecentrales worden beraamd.

In een verklaring stelt de presidentiële Partij der Regionen vast dat „het zelfstandige bestaan van Oekraïne gevaar” loopt. Deze verklaringen lijken niet alleen bedoeld om de parlementaire oppositie tot concessies te dwingen maar ook om de druk op de krijgsmacht op te voeren. Tot nu toe herhaalt het leger dat het zich „neutraal” zal opstellen. Gisteren bevestigde minister Pavlo Lebedev van Defensie dat.

De escalatie volgt op niet-geslaagde onderhandelingen tussen regering en oppositie zaterdagavond. President Janoekovitsj bood aan de nieuwe draconische openbare ordewetten te laten amenderen en de grondwet aan te passen in de richting van een parlementair systeem. Bovendien bood hij fractieleider Arseni Jatsenjoek van oppositiepartij Vaderland (opgericht door de gedetineerde ex-premier Joelia Timosjenko) het premierschap aan en Vitali Klitsjko de post ‘vicepremier voor humanitaire zaken’. Voor de rechtse nationalist Oleg Tjagnibok van de rechts nationalistische partij Vrijheid had Janoekovitsj geen plek in petto. Onder druk van de fluitende demonstranten bij het tentenkamp op het centrale plein Maidan in Kiev wezen de drie dit voorstel zaterdagavond laat af. Voordat ze deelnemen aan een regering eisen ze een afspraak over het vertrek van de president en de vrijlating van alle arrestanten.

Janoekovitsj op zijn beurt heeft geëist dat de oppositie voor morgen instemt met zijn plan. Dinsdag komt het parlement in spoedzitting bijeen, onder meer om de wijzigingen in de spoedwetgeving te behandelen. Een afgevaardigde van de Partij der Regionen heeft daartoe voorstellen ingediend.

Voormalig minister Joeri Loetsenko van Binnenlandse Zaken, die een parlementaire uitweg bepleit, hintte er op dat nieuwe barricades worden opgeworpen als de Verchovna Rada niet met echte concessies over de brug komt. De ‘grens’ met de regering zal dan worden verlegd, aldus Loetsenko die met zijn beweging Derde Republiek overigens niet in het parlement is vertegenwoordigd.

De ‘staf-chef’ van Derde Republiek, voormalig vicepremier Roman Bezsmertny, pleit in een gesprek met deze krant voor een interventie van Europese Unie, Rusland en Verenigde Staten samen. „Dat is mogelijk en noodzakelijk. Helaas is de politieke ervaring aan beide zijden zo oppervlakkig dat ze zich hebben vastgezet in een smalle gang. De toestand is echt gloeiend heet”, zegt de rechterhand van Loetsenko. „Poetin en Merkel of Obama moeten iedereen bij de lurven grijpen en zeggen: we geven jullie 24 uur om de problemen op te lossen. We hebben bemiddelaars nodig die daartoe dwingen met alle politieke, economische en financiële drukmiddelen die er zijn”, aldus Bezsmertny.