‘Nederland kan iets tegen kernbommen Volkel doen’

„Het is het slechtst bewaarde militaire geheim. Iedereen weet dat er bijna twintig Amerikaanse kernbommen op Nederlands grondgebied, in Volkel, liggen. Het is verbijsterend dat die bagage van de Koude Oorlog er nog steeds is.” Aan het woord is nucleair expert Hans Kristensen. Hij kan hardop zeggen waar het Nederlandse kabinet anno 2014 nog steeds over moet zwijgen.

Tot grote onvrede van de Tweede Kamer wordt vrijwel elke vraag over de nucleaire wapens – aanwezigheid, aantal, het mogelijke gebruik en hoe we er vanaf komen – afgewimpeld met het excuus van „bondgenootschappelijke afspraken” binnen de NAVO en met de Verenigde Staten. Nederland mag de aanwezigheid van de massavernietigingswapens bevestigen noch ontkennen.

Dat zal ook deze week weer tot frustratie leiden als de Tweede Kamer woensdag met ministers Frans Timmermans (Buitenlandse Zaken, PvdA) en Jeanine Hennis-Plasschaert (Defensie, VVD) praat over nucleaire ontwapening en non-proliferatie. Voor dat doel wil het kabinet zich actief inzetten. Net als de Amerikaanse president Barack Obama zegt Timmermans te streven naar Global Zero, een wereld zonder kernwapens. „Maar Nederland doet alsof het daar niets over te zeggen heeft en het in de handen van anderen ligt”, zegt Kristensen.

In voorbereiding op het debat heeft de Kamer vanmiddag een hoorzitting georganiseerd met deskundigen, onder wie de Deen Kristensen. Hij is verbonden aan de Federation of American Scientists, die nucleaire ontwapening wil. Hij heeft in de afgelopen decennia veel feiten over het kernprogramma van de VS boven water gekregen. In een Haags café vertelt hij over de geschiedenis van de in totaal 183 Amerikaanse kernbommen in Europa en de aanstaande modernisering daarvan. Hij spreekt ook zijn verbazing uit over recente incidenten in Nederland. Dat het Openbaar Ministerie dreigde de oud-premiers Dries van Agt en Ruud Lubbers te vervolgen omdat ze iets over de kernwapens hadden gezegd „maakt het hele onderwerp belachelijk”. Dat het kabinet pogingen van de Tweede Kamer negeert om de nucleaire rol van Nederland in te perken, vindt Kristensen zorgwekkender. De Kamer had opgeroepen de kernbommen niet te laten moderniseren en de JSF, die de F-16 als gevechtsvliegtuig vervangt, niet uit te rusten voor het gebruik van die wapens.

Kristensen neemt het woord hypocriet niet in de mond, maar vindt het „schizofreen” dat het Nederlandse kabinet enerzijds zegt zich hard te maken voor wereldwijde nucleaire ontwapening, maar anderzijds geen initiatief neemt om de kernbommen hier terug te sturen naar de VS. „Dat is net zo geloofwaardig als je kinderen vertellen dat ze niet mogen roken, terwijl je zelf zit te paffen.”

Even de feiten zoals Kristensen die heeft kunnen achterhalen. Op de luchtmachtbasis in Volkel liggen waarschijnlijk al sinds de jaren 50 nucleaire bommen van de VS. Op dit moment zijn het iets minder dan twintig zogeheten tactische kernwapens van het type B61. Nederlandse F-16’s, en straks JSF’s, zijn uitgerust om die bom te kunnen afwerpen. De piloten oefenen er elk jaar op. In Duitsland, België, Italië en Turkije hebben de Amerikanen ook arsenalen. Omdat de bommen verouderd zijn, werkt de VS aan een modernisering die 11 miljard dollar (8 miljard euro) gaat kosten. In het Amerikaanse Congres is verzet tegen die prijs.

„In de komende jaren, voordat het metaal van de nieuwe bommen gesmeed wordt, kan Nederland echt iets doen om de wapens weg te krijgen. Door met de VS te praten, maar ook vooral met de Oost-Europese landen in de NAVO. Omdat binnen de NAVO alles bij consensus besloten moet worden, bepaalt Litouwen nu in feite dat die nukes hier blijven.”

Uit angst voor Rusland zijn het vooral de Baltische staten die vasthouden aan de „symbolische” wapens. Van een Russische bijdrage aan wederzijdse ontwapening heeft Kristensen geen enkele verwachting. Als de VS en Nederland echt het aantal kernwapens willen terugbrengen, zullen ze het zelf moeten doen.

Nederland zou zelfs alleen kunnen handelen. „In Griekenland waren ook kernbommen, maar de Grieken kochten op een gegeven moment een nieuw gevechtsvliegtuig en zeiden geen geld te hebben om die een nucleaire taak te geven. Toen hebben de Amerikanen de bommen daar stilzwijgend weggehaald. De NAVO is er niet door uiteengevallen, Griekenland is er niet uitgegooid. Het kan dus wel.”

Sterker nog, Kristensen denkt dat de Duitsers „het Griekse scenario” kiezen. Duitsland koopt niet de JSF, maar de Eurofighter-straaljager. Wanneer die de huidige Tornado vervangt, is dat een natuurlijk moment om ook te stoppen met de nucleaire taak. „Iedereen die ik in de VS spreek, gaat er vanuit dat de Duitsers er in het komende decennium uitstappen en dat dit een domino-effect zal hebben op Nederland en België.” Zo kan er ook zonder consensus binnen de NAVO een einde komen aan de relikwieën uit de Koude Oorlog.

„Obama heeft gezegd dat hij kernwapens de wereld uit wil hebben, maar ook dat het waarschijnlijk niet meer tijdens zijn leven zal gebeuren. Ik denk wél dat wij meemaken dat de wapens uit Europa verdwijnen”, zegt Kristensen. „De vraag is welke rol Nederland in dat proces wil spelen.”