Minstens 300 werken roofkunst in Belgische musea

De Heilige familie, Jan Massijs (1509 - ca1575). Sinds 1952 in Museum voor Schone Kunsten Antwerpen.

Van de meer dan 4.000 kunstwerken die tijdens de Tweede Wereldoorlog uit België naar Duitsland zijn vervoerd, keerden 1.155 terug. Daarvan werd 91 procent vervolgens Belgisch staatseigendom. 639 werken belandden in Belgische musea en van 331 is niet bekend wie de oorspronkelijke eigenaar is. Dat blijkt uit een onderzoek van de Vlaamse krant De Standaard.

Een derde van de teruggekeerde kunst heeft de Belgische overheid vanaf 1947 verkocht, op zes daartoe georganiseerde veilingen.

België is minder ver dan andere Europese landen - Nederland en Frankrijk zijn het verst - in het onderzoek naar kunst van verdachte herkomst in musea en de eigen overheidscollectie. Ook het onderzoek van de krant verliep moeizaam. Om privacyredenen wil de Belgische regering geen inzage geven in overheidstukken over de teruggave van door nazi’s gestolen, geconfisqueerde of onder dwang gekochte kunst. De hoogste ambtenaar op de Kanselarij van de Eerste minister, het Belgische ministerie van Algemene zaken, meent dat het „weinig discreet” zou zijn om de bedragen te geven die Joodse slachtoffers na de oorlog kregen uitgekeerd ter compensatie.

Toch vond de krant een bijlage van een nooit gepubliceerd rapport, uit 2008, over de schadeloosstelling aan de Joodse gemeenschap. Daaruit komen de cijfers over de uit België geroofde en geretourneerde kunst.

De Standaard geeft voorbeelden van schilderijen die na recuperatie uit Duitsland in Belgische musea belandden. Zoals De dorpsadvocaat van Pieter Brueghel de Jonge, in het Museum voor Schone Kunsten in Gent. Herkomst onbekend. In het museumdepot van hetzelfde museum zijn ook twee schilderijen opgeslagen van de Vlaamse expressionist Frits van den Berghe (1883-1939). Daarvan is de herkomst wel bekend. Een Joodse eigenaar had ze uitgeleend voor een expositie. Door het uitbreken van de oorlog ging die niet door en na de oorlog, die hij niet overleefde, is geen poging ondernomen eventuele erfgenamen op te sporen.

In Nederland heeft de overheid de eigen Rijkscollectie laten doorlichten op kunst van verdachte herkomst. Daarop zijn meer dan 600 werken gerestitueerd aan oorspronkelijke eigenaren of hun erfgenamen. In Groot-Brittannië leverde een soortgelijke zoekactie door musea 350 werken van verdachte herkomst op.

In Frankrijk kondigt de overheid met enige regelmaat restitutie aan. Zo zei de minister voor Cultuur afgelopen vrijdag dat drie kunstwerken binnenkort terug gaan naar de erven van hun oorspronkelijke, joodse eigenaren. Het gaat onder andere om een zestiende-eeuws landschap uit het Louvre van de Hollander Joos de Momper (1564–1635).