Laten we eerlijk zijn, dat halfslachtig verbod werkt voor geen meter

In Heerlen proberen gezinnen uit de schulden te komen door in hun schuurtje of op zolder ruimte ter beschikking te stellen aan criminelen, vertelt burgemeester Paul Depla. „Die mensen doen iets verkeerd, natúúrlijk, dat is zo. Maar zij hebben vaak geen idee welke harde wereld er schuilgaat achter degene die bij hen aan de deur komt en voorstelt om hennep te kweken, in ruil voor snel geld.”

De tijd van enorme kwekerijen is voorbij, zegt Depla. „Als die werden opgerold, waren de organisaties meteen een flink deel van hun teelt kwijt. Nu hebben ze een vertakt, wijdverbreid netwerk in buurten en wijken.”

Dat moet anders en dus komt Depla vandaag samen met burgemeester Van Gijzel van Eindhoven en wethouder Everhardt uit Utrecht met een manifest. Ruim dertig andere gemeenten zijn uitgenodigd om mee te tekenen, in aanloop naar een conferentie die de bestuurders komende vrijdag houden.

Hun actie moet minister Opstelten (Veiligheid en Justitie, VVD) en de Kamer overtuigen een landelijk stelsel in te stellen van „gecertificeerde en gereguleerde wietteelt”. „Alleen op deze wijze is een oplossing mogelijk”, schrijven de bestuurders. Depla en Van Gijzel zijn lid van de PvdA, maar er zitten net zo goed politici van CDA, VVD en D66 bij de ondertekenaars.

Opstelten heeft alle gemeenten vorig jaar al laten weten dat hij geen regulering wil. Waarom dan nu dit manifest?

Paul Depla: „We hebben als individuele gemeenten vorig jaar onze plannen ingediend, maar trekken vanaf nu gezamenlijk op. We hebben nu één verhaal, en roepen het kabinet op ruimte te geven voor experimenten met gereguleerde teelt. Wij hebben grote problemen door de teelt. Die moeten opgelost worden.”

Alleen zegt de minister dan dat regulering de problemen niet zal oplossen. Het grootste deel van de wiet gaat immers naar het buitenland.

„Het is zo flauw van hem dat hij onze voorstellen altijd vergelijkt met de situatie in een ideale wereld, en zijn eigen beleid niet. Dan zou hij zelf ook een onvoldoende krijgen. Ik ben absoluut niet naïef. Ons voorstel brengt heus geen hemel op aarde, maar het is altijd beter dan de heilloze weg van het huidige halfslachtige gedoogbeleid. Wij zeggen geen van allen, nou, wat zijn we blij dat er zo veel cannabis gebruikt wordt in Nederland. Maar het is een gegeven dát het gebeurt, net als er alcohol wordt gedronken.”

Waarom zou reguleren volgens u dan wél werken?

„Nu hebben we een inherent inconsequent systeem. Alsof je wel bier mag kopen en drinken, maar het niet mag brouwen. Als wij de achterdeur van de coffeeshops ook in handen krijgen, kán dat een positief effect hebben op de rest van de teelt die voor het buitenland bedoeld is.

„Met regulering zal de vaste vraag van coffeeshops wegvallen, terwijl dat juist één van de redenen is om in Nederland te telen: hier ben je verzekerd van een geconcentreerde afname. 30 procent verkopen ze aan coffeeshops hier en de rest gaat naar individuele handelaartjes de grens over. Als je ze die 30 procent afneemt, is het maar zeer de vraag of die hele organisatie zich nog stééds hier zou vestigen. Waarom zouden ze dan niet naar Spanje of Duitsland gaan? In Spanje is het klimaat beter en zijn ook nog eens minder controles. Wij denken dat de criminele wereld zich zal verplaatsen.”

Alleen blijft in politiek Den Haag een meerderheid tegen zulke experimenten.

„Ik heb het gevoel dat die opstelling in de samenleving in elk geval aan het veranderen is. De hennepteelt is niet langer het probleem van de anonieme overheid, maar burgers en bedrijven hebben er zélf last van. Burgers wonen naast een plantage. En elektriciteitsbedrijven brengen hun gestolen stroom gewoon in rekening bij de andere klanten – dat komt neer op 170 miljoen euro per jaar.

„Wij zijn met steeds meer organisaties in gesprek hoe we die regulering goed kunnen opzetten. Criminologen, gezondheidsorganisaties, maar ook bedrijven komen naar me toe dat zij willen meedenken hoe je in een beveiligde omgeving wiet kunt produceren. Je hebt energie nodig, en je moet ervoor zorgen dat die plantages niet geript worden.

„De rest van de wereld loopt nu vooruit op Nederland in plaats van andersom. In de VS, Uruguay, Spanje en België is men hier al mee bezig. De wereld beseft steeds meer dat cannabis er nu eenmaal bij hoort – Nederland is allang niet meer dat geïsoleerde weirdolandje waar wiet is toegestaan.”

Maar als de VVD achter Opstelten blijft staan, verandert er in de Tweede Kamer niets.

„Vanuit Opstelten kan ik me voorstellen dat het strategie is om zo hard tegen te zijn. Zodat hij tegen zijn Franse en Duitse collega’s kan zeggen: ík wilde het niet, maar ik moest wel, de druk werd te groot.

„Ik hoop dat de VVD-Kamerleden hierover zonder fractiedwang mogen stemmen. Kijk naar wat de liberalen zeggen over vuurwerk, of internetgokken. Daarvan zeggen ze ook dat verbieden alleen maar tot ondergronds gebruik zal leiden – plak het woord hennep in de plaats van vuurwerk of gokken, en ze zouden vóór regulering moeten zijn. Ik weet zeker dat een groot deel van de VVD-fractie dit een goed idee vindt. Geef je ons de ruimte om te experimenteren, of geef je de ruimte aan die criminele netwerken?”