Klöpping: Taart na dit broddelwerk van nrc.next

foto anp

In de factcheck van nrc.next werd ik twee weken geleden voor leugenaar uitgemaakt. Dat is niet erg als het klopt. Maar dat deed het dus niet. Wat op zich grappig is. We hebben het immers over een factcheck.

Welk groots onrecht is er aan de hand?

De factcheck ging over een uitspraak van mij in de documentaire Panopticon, recent uitgezonden op Nederland 3. In de documentaire vertel ik – heel serieus allemaal – dat een vrouw haar uitkering kwijtraakte omdat ze te veel dure biefstuk kocht, en de overheid de beschikking had over de bonuskaartgegevens van de vrouw, waarmee uitkeringsfraude bewezen kon worden. De krant gaf mijn uitspraak het negatiefst mogelijke predikaat: „onwaar”.

Journalist Gijsbert van Es had me (terwijl ik vakantie vierde) nog ge-sms’t. Maar hij vertelde er van tevoren even niet bij dat het voor de factcheck was, dat hij een heel stuk over mijn uitspraak zou schrijven waar heel groot het woord ONWAAR overheen zou komen (in rode letters), en dat dat stuk de volgende dag op pagina twee van de krant zou staan. Dat vind ik best gek.

Ook speculeert de nrc.next-journalist in z’n stuk dat ik de informatie van een willekeurige internetter genaamd „Joris” op een vaag internetforum genaamd crime-bron.nl heb. Het is natuurlijk te hilarisch voor woorden dat je dat soort onzin opschrijft in een factcheck zonder te checken of het waar is. (Dat is het niet, ik bezoek alleen het Viva-forum fervent.)

Wat was dan je bron?

Het verhaal over de bonuskaartdata die gebruikt werden in een rechtszaak over uitkeringsfraude las ik tijdens mijn studie. We kregen kopieën van een paar pagina’s uit een boek. Ik kon me de herkomst van het verhaal niet direct herinneren tot ik (toch maar tijdens mijn vakantie) twee minuten ging googlen en een stuk tegenkwam in het gerenommeerde blad Binnenlands Bestuur met daarin de bron: het boek Privacy van de Vrij Nederland-journalist Rudie Kagie.

Kagie schrijft daarin: ‘(…) tijdens een rechtszaak over uitkeringsfraude ineens een bonuskaart opdook: de officier van justitie beschikte over een uitdraai van alle aankopen die de verdachte het afgelopen half jaar bij de supermarkt had afgerekend, en dat was voor méér geld dan een eenvoudige bijstandstrekker in de knip heeft.’

(Volledigheidshalve: in de documentaire vertel ik dat de verdachte teveel „Excellent biefstuk” had gekocht. Dat detail klopt niet. Maar de strekking van mijn uitspraak: het feit dat de rechter bewijs voor fraude in bonuskaartdata zoekt, strookt wel degelijk met wat Kagie schrijft.)

Waarom maak je je er druk over?

Ik word niet graag uitgemaakt voor leugenaar op pagina twee van de krant. (Gekkigheid, ik weet het.) Als je een factchecker bent en de waarheid wil weten dan kún je natuurlijk een paar dagen wachten om me de tijd te geven de bron op te zoeken. Je zou even kunnen googlen om na twee minuten het stuk in Binnenlands Bestuur te vinden. En je zou – heel misschien – beter niet lukraak moeten speculeren over bronnen in je factcheck. Helemaal niet als je vervolgens de gezaghebbende en alomtegenwoordige gebruiker Joris op het crime-bron.nl gaat aanhalen.

Ondertussen heeft Gijsbert van Es vorige week een nieuw stuk geschreven. Het is een soort factcheck van zijn factcheck. Er staat niet heel groot ONWAAR in rode letters over dat stuk, maar er staat gelukkig wel in dat ik niet maar wat aan het lullen was. Van Es zoekt nu door naar de bron van Kagie, waar ik ook benieuwd naar ben.

En nu?

Ik verwacht een taart van nrc.next. Ik lust alle soorten.

Tenslotte, belangrijker dan deze metadiscussie is het punt dat ik wilde maken in Panopticon. Tegenwoordig wordt opgeslagen wat je koopt, ook hoe je leest, waar je reist en met wie je praat. Weinigen zijn zich bewust van het feit dat opsporingsdiensten sinds een wet uit 2006 al die informatie kunnen opvragen in een onderzoek (dus ook je bonuskaartdata). Maar nog erger: velen zijn zich niet bewust van de potentiële consequenties van de gigantische bak data over ons leven, verblijvend op apparaten die niet vergeten en gebruikt door bedrijven en overheden met andere belangen.

Deze reactie verscheen eerder op alxanderklopping.nl