‘Ik maakte daar één goede opname’

Beste natuur- en milieufoto Robin Utrecht

‘Het was een lucky shot. Ik moest echt hard achter de auto aanrennen om deze foto te kunnen maken.” Ilvy Njiokiktjien (29), vorig jaar verkozen tot ‘Fotograaf des Vaderlands’ en freelance fotograaf voor onder meer NRC Handelsblad en nrc.next, is gisteren in het Fotomuseum Den Haag uitgeroepen tot winnaar van de Zilveren Camera 2013 voor de beste nieuwsfoto van het jaar.

De winnende foto – gekozen uit ruim 10.000 inzendingen – toont de begrafenisauto met de kist van Mandela, in Pretoria, met mensen die langs de kant van de weg hun oud-president de laatste eer bewijzen. Njiokiktjien, die de foto met twee andere beelden instuurde voor de categorie Buitenland, had aanvankelijk twijfels over het beeld. „Voor mij stond een vrouw te zwaaien en haar arm zat telkens voor de lens. Ik wilde haar niet wegduwen, gelukkig had ik uiteindelijk toch één goede opname.”

Volgens Claudia Hinterseer, voorzitter van de Zilveren Camera, koos de jury ‘unaniem’ voor het beeld van Njiokiktjien. „Het bevat alle elementen van een goede nieuwsfoto: het zit technisch goed in elkaar, heeft nieuwswaarde en weet de toeschouwer te raken. De rouw om Mandela én de dankbaarheid voor hem is gevat in dit beeld.”

Njiokiktjien – haar achternaam heeft ze te danken aan een half-Chinese vader – is ook de eerste vrouw die sinds de oprichting in 1949 de Zilveren Camera wint. „Dat is eerder erg dan leuk”, zegt Njiokiktjien, die in 2006 als fotograaf aan de slag ging bij Spits en het ANP. „Het zegt wel iets over de status van de vrouw in de fotojournalistiek. Bij het ANP was ik de enige vrouw tussen twaalf mannen. Dat was niet altijd makkelijk. In de fotojournalistiek is het moeilijk werk te vinden. Als je dan net ergens begint, word je met de nek aangekeken, zeker als vrouw. Dan krijg je te horen dat je die opdracht hebt gekregen vanwege je rare achternaam. Zelfs gisteren beweerde iemand nog dat ik de prijs heb gekregen vanwege de strakke broek die ik aanhad.”

Njiokiktjien, die in 2008 onverwacht in het nieuws kwam doordat cabaretier Theo Maassen haar digitale camera tijdens een voorstelling afpakte en kapotgooide, werd in de afgelopen jaren vooral bekend door haar fotoseries in Afrika. In 2011 brak ze internationaal door met Afrikaner Bloed, een serie over blanke Zuid-Afrikanen die zich voorbereiden op een mogelijke burgeroorlog. Ze kreeg hiervoor de tweede prijs in de categorie Hedendaagse Kwesties Enkel van World Press Photo 2011 en, met NRC-correspondente Elles van Gelder, de eerste prijs van de Multimedia Contest van World Press Photo 2011. Al snel trad Njiokiktjien daarna toe tot de Canon Explorers, een samenwerkingsverband van internationale topfotografen.

Vorig jaar werd ze bovendien benoemd tot ‘Fotograaf des Vaderlands’, een initiatief van stichting Fotoweek met als doel om de fotografie in Nederland meer te promoten. „In die rol heb ik in de Hema eindeloos portretten staan schieten. Je merkt dat mensen het leuk vinden om een goede foto van zichzelf te laten maken. Maar ondertussen gaat haast niemand meer naar een fotostudio.” De professionele fotografie heeft volgens Njiokiktjien een boost nodig. „De foto moet, net als het boek, meer aandacht krijgen. Iedereen weet welke schrijver de AKO Literatuurprijs wint, maar wie de Zilveren Camera heeft gewonnen, weten veel minder mensen.” Het wordt volgens haar voor fotografen steeds lastiger om werk gepubliceerd te krijgen. „De concurrentie is groot, de prijzen laag. De tijden dat iemand bij National Geographic zei: hier heb je 15.000 euro, ga maar twee weken naar Congo, zijn voorbij. Ik financier van tevoren al mijn projecten zelf en hoop het daarna goed te verkopen.” Inmiddels fotografeert Njiokiktjien, sinds 2008 als freelancer, over de hele wereld. Haar werk wordt regelmatig gepubliceerd in NRC Handelsblad, Der Spiegel, Telegraph Magazine en The New York Times. Met Elles van Gelder werkt ze op dit moment aan The Born Free Generation, een project over Zuid-Afrikanen die geboren zijn na de apartheid.